# بست‌نشینی شیخ فضل‌الله نوری در شاه‌عبدالعظیم و نشر لوایح ضد مجلس

تاریخ: ۱ تیر ۱۲۸۶ | شاهنشاهی ۱ تیر ۲۴۶۶ | ۲۲ ژوئن ۱۹۰۷ تا ۲۵ شهریور ۱۲۸۶ | شاهنشاهی ۲۵ شهریور ۲۴۶۶ | ۱۶ سپتامبر ۱۹۰۷
رده: رویداد اصلی و بنیادین
موضوع: religious

## خلاصه
خروج اعتراضی شیخ فضل‌الله نوری از پایتخت به همراه جمعی از طلاب و درباریان هوادار استبداد در اعتراض به متمم قانون اساسی و برابری حقوقی. شیخ با دریافت مواجب روزانه از دربار محمدعلی‌شاه و بهره‌گیری از دستگاه چاپ سنگی در حرم شهرری، سلسله لوایحی در تکفیر مجلس و ترویج مشروطه مشروعه منتشر ساخت.

## زمینه
با اتمام مراحل نخستین متمم قانون اساسی در بهار ۱۲۸۶، اصول ناظر بر مساوات حقوقی، آزادی مطبوعات و تحدید محاکم شرع، شکافی ژرف میان دو تلقی از حقوق عمومی پدید آورد. شیخ فضل‌الله نوری که نفوذ خود را در رقابت با طباطبایی و بهبهانی از دست رفته می‌دید، پیشبرد این اصول را ترویج الحاد و نابودی شرع خواند. محمدعلی‌شاه که در پی دستاویزی برای فروپاشی ارکان مجلس بود، این تقابل را کانون پیوند دربار با نیروهای ضدمشروطه قرار داد.

## ۱. خروج از پایتخت و برپایی کانون مقاومت در شهرری
در واپسین روزهای خرداد ۱۲۸۶، شیخ فضل‌الله نوری به همراه جمعی از روحانیان هم‌مسلک، درباریان و لوطیان صاحب‌نام پایتخت (صنیع حضرت و مقتدر نظام)، تهران را ترک گفت و در حرم حضرت عبدالعظیم بست نشست. بر پایه گزارش‌های سسیل اسپرینگ-رایس، وزیرمختار بریتانیا، روزانه مبالغی بالغ بر صد پوند استرلینگ از خزانه شخص شاه برای اطعام متحصنان، اجاره چادرها و تجهیز محافظان مسلح شیخ هزینه می‌شد.

## ۲. راه‌اندازی مطبعه سنگی و انتشار لوایح ضد مجلس
شیخ فضل‌الله با خودداری چاپخانه‌های تهران از پذیرش بیانیه‌هایش، با پرداخت ۱۳۰ تومان از طریق کارگزاران عضدالملک، دستگاه چاپ سنگی مستقلی خریداری کرد و به بار سه قاطر به حرم شاه‌عبدالعظیم فرستاد. در لایحه ۱۸ جمادی‌الثانی ۱۳۲۵ (۶ مرداد ۱۲۸۶) نوشت:

«الها که نعمت مجلس شورای ملی اسلامی خصم لامذهبان باد! قرار بود مجلس شورا فقط برای کارهای دولتی و دیوانی قوانینی قرار بدهد که راه تعدی را مسدود نماید. امروز می‌بینیم کتب قانونی پارلمنت فرنگ را آورده و غافل از آنند که شریعت ما نسخ برنمی‌دارد... اگر هزار سحر بابلی بکنید ما تن به تضعیف اسلام و تحریف احکام نخواهیم داد مادام که روح در تن ماست.»

## ۳. فتوای قاطع مراجع نجف و انزوای مشروعه‌خواهان
مراجع ثلاث تقلید در نجف اشرف (آخوند ملا محمدکاظم خراسانی، شیخ عبدالله مازندرانی و میرزا حسین خلیلی تهرانی) با ارسال تلگراف‌های شدیداللحن به پایتخت، هرگونه تشکیک در مشروعیت مجلس را حرام و معارضه با امام زمان دانستند. آخوند خراسانی دخالت‌های تفرقه‌افکنانه شیخ فضل‌الله را مصداق فساد فی‌الارض خواند و دستور انزوای وی از امور عمومی را صادر نمود.

## پیامد
بست‌نشینی شهرری ناتوانی دربار در سرکوب غیرمستقیم مشروطه را آشکار ساخت و شاه را به سوی گزینه کودتای نظامی و بمباران بهارستان در سال بعد سوق داد.

## منابع
- [khadem / ماجرای مشروطه؛ گفتار بیست‌وهشتم] پشتیبانی مالی دربار و مواجب روزانه از جانب شاه، بست‌نشینی شیخ فضل‌الله را به تلاشی فراگیر برای براندازی حکومت قانون ارتقا داد.
- [kasravi / تاریخ مشروطه ایران؛ گفتار هشتم] کسروی می‌نویسد شیخ فضل‌الله چون دید ریاست روحانی به بهبهانی و طباطبایی رسیده، راه مخالفت پیش گرفت و بیرق مشروعه برافراشت.

## کسان
- sheikh-fazlollah: رهبری بست‌نشینی در شهرری، نگارش و چاپ لوایح تند علیه وکلا و متهم ساختن ارکان مجلس به الحاد و بابی‌گری.
- mohammad-ali-person: حمایت مالی پنهانی از تحصن شاه‌عبدالعظیم و بهره‌گیری از شکاف روحانیت برای تضعیف پارلمان.
- tabatabai: دفاع از حاکمیت ملی و تبیین سازگاری مجلس قانون‌گذاری با موازین دیانت در برابر ادعاهای متحصنان.
- behbahani: مقابله مستقیم با فتنه‌انگیزی‌های شیخ و هماهنگی با انجمن‌های پایتخت برای مهار اراذل و اوباش شاه‌عبدالعظیم.
- akhund-khorasani: صدور تلگراف‌های صریح از نجف اشرف در تأیید مجلس شورای ملی و مفسده‌انگیز خواندن اقدامات شیخ فضل‌الله.
صفحه: https://mashrooteh.org/ruydad/sheikh-fazlollah-bast-shah-abdolazim