# سوءقصد به کالسکه محمدعلی‌شاه

تاریخ: ۹ اسفند ۱۲۸۶ | شاهنشاهی ۹ اسفند ۲۴۶۶ | ۲۸ فوریه ۱۹۰۸
رده: رویداد فرعی و زمینه‌ای
موضوع: political

## خلاصه
پرتاب دو بمب دستی به کالسکه شاه در خیابان دوشان‌تپه توسط فداییان حیدرخان عمواوغلی. شاه جان به در برد اما کینهٔ او از مجلس به تصمیم قطعی سرکوب انجامید.

## زمینه
آغاز اسفند ۱۲۸۶ شاه دستخط خشنودی از قانون انطباعات به مجلس فرستاد. فردای آن، آدینه ۸ اسفند (۲۵ محرم ۱۳۲۶)، دو نارنجک در پیچ باغ‌وحش کاروان گردش دوشان‌تپه را زد. محمدعلی‌میرزا در کالسکهٔ شش‌اسبه گزند ندید. این پیشامد همان روز بهارستان را به توپ نبست؛ [[e:majlis-bombarded|بمباران مجلس]] ماه‌ها بعد آمد.

## ۱. نارنجک پیچ باغ‌وحش
اتومبیل پیشرو بود و کالسکهٔ پادشاهی از پس، با غلامان کشیکخانه و امیر بهادر در پیرامون. چون خیابان باغ‌وحش را به پایان رساندند و خواستند به خیابان ظل‌السلطان بپیچند، نارنجکی ترکید. دو تن کشته شدند و شیشه‌های اتومبیل خورد شد. نارنجک دوم چند گام دورتر ترکید. شاه از کالسکه پایین آمد و خود را به خانهٔ کالسکه‌چی‌باشی رساند. غلامان تاراج کردند؛ چون شنیدند شاه زنده است بازگشتند. شاه پیاده به دربار رفت و همان روز با تلگراف داستان را به شهرها رساند. تهران چراغان کرد. بهبهانی و احتشام‌السلطنه و نمایندگان آذربایجان به تبریز تلگراف همدردی فرستادند.

مجلس پافشاری داشت کنندگان به دست آیند. کسانی گفتند چنین کاری از ایرانی نمی‌زند. شهربانی خانه‌ای را که نارنجک از آنجا آمده بود بست و سپس گشود؛ افزار ساخت و یک ریش ساختگی یافت. چهار آذربایجانی را که با گاری می‌رفتند از عبدالعظیم آوردند: مشهدی محمد و مشهدی عبدالله و اکبر از اسکو، و زینال از قره‌داغ. چیزی به گردن نگرفتند. انجمن‌های تهران بازپرس آشکار بی‌فشار خواستند؛ هر چهار تن رها شدند.

شاه نامهٔ گله به مجلس نوشت:

«اگر تا چند روز دیگر هم اثری از تعیین محرکین و دستگیری مرتکبین ظاهر نشود لابد بعضی اقدامات مجدانه بعمل خواهد آمد که خیانت مجرمین هویدا و اغراض مغرضین آشکار و پیدا شود.»

## ۲. نسبت بعدی و انجمن‌ها
کسروی می‌گوید جستجوی شهربانی همان روزها نتیجهٔ روشنی نداد. آنچه در سال‌های دیرتر دانسته شده این است که نقشه را [[p:haydar-khan|حیدر عمواوغلی]] کشیده و بمب را او ساخته، و پرتاب‌کنندگان همان چهار تن بوده‌اند، از جمله مشهدی محمد عمواوغلی؛ کمیتهٔ باکو آنان را به تهران فرستاده. کسروی می‌گوید اگر شاه می‌مرد رنگ جنبش عوض می‌شد.

شب ۱۹ فروردین به خانهٔ چهار تن از کارکنان چراغ گاز ریختند؛ یکی حیدر بود. آنان را به گلستان بردند. انجمن‌ها نقض قانون اساسی شمردند. شاه بی‌وزیر دستور داده بود. بازپرس نتیجه نداد و رهایشان کردند. انجمن‌های تهران این را کامیابی خود شمردند.

پس از [[e:ashub-meydan-tupkhaneh|آشوب میدان توپخانه]] و گرفتاری بمب‌اندازان، کسروی انجمن‌ها را فریب‌خورده می‌خواند: دسته‌بندی سست را نیرو پنداشتند و نمایندگان آن را با تلگراف به شهرها فرستادند.

## پیامد
کسروی می‌گوید از همان روزهای رهایی حیدر، شاه با لیاخوف و نمایندگان روس گفتگو کرد و نقشهٔ [[e:majlis-bombarded|بمباران مجلس]] را آغاز نمود. خودِ توپ در این پیشامد شلیک نشد.

## منابع
- [kasravi / گفتار نهم؛ رخداد هشتم اسفند] کسروی می‌نویسد آدینه ۸ اسفند دو نارنجک در پیچ باغ‌وحش کاروان شاه را زد؛ کالسکهٔ شش‌اسبه گزند ندید و شیشهٔ اتومبیل پیشرو شکست. بازپرس همان روزها روشن نشد؛ او بعدها نقشه را از حیدر عمواوغلی و کمیتهٔ باکو می‌داند.
- [kasravi / گفتار دهم؛ جستجو از حال مردم] کسروی گرفتاری بمب‌اندازان را نمونهٔ فریب انجمن‌های تهران می‌شمارد. پس از میدان توپخانه و این پیشامد، آنان هیاهوی خود را نیرو پنداشتند.

## کسان
- mohammad-ali-person: از سوءقصد نجات یافت و بدگمانی‌اش به مجلس به کینهٔ خونین بدل شد.
- haydar-khan: طراحی و ساخت بمب دستی و هدایت عملیات سوءقصد به کالسکه شاه.
صفحه: https://mashrooteh.org/ruydad/shah-assassination-attempt