# امتیازنامه انحصاری بارون جولیوس دو رویتر

تاریخ: ۲۵ تیر ۱۲۵۱ | شاهنشاهی ۲۵ تیر ۲۴۳۱ | ۲۵ ژوئیه ۱۸۷۲
رده: رویداد فرعی و زمینه‌ای
موضوع: economic

## خلاصه
واگذاری انحصار ۷۰ ساله راه‌آهن سراسری، معادن، جنگل‌ها، گمرکات و بانک دولتی به بارون جولیوس دو رویتر؛ شورش درباریان و علما و لغو یک‌طرفه قرارداد در سفر اول فرنگ در بندر انزلی.

## زمینه
کسری خزانه و سودای سپهسالار برای کشیدن سرمایه انگلیس در برابر پیشروی ارضی روسیه، زمینه امتیاز بارون جولیوس دو رویتر شد.

## ۱. امتیاز هفتادساله
در ۲۵ تیر ۱۲۵۱ قراردادی برای انحصار راه‌آهن سراسری، معادن، جنگل، گمرک و بانک دولتی بسته شد. منتقدان بعدها آن را ننگ استثمار خواندند. در ظرف زمان، بند سرمایه اولیه و تضمین سود پس از دایر شدن خط، دست ایران را از قرارداد بعدی روسی بازتر می‌گذاشت.

## ۲. سفر فرنگ، جعل حرم و عزل انزلی
در سفر اول فرنگ شاه، روسیه برآشفت و انگلیس حمایت نکرد. مؤتمن‌الملک ترجمه جعلی ویرانی بقعه شاه‌عبدالعظیم را میان علما پخش کرد. شاه در انزلی سپهسالار را عزل کرد و قرارداد را یک‌طرفه لغو نمود. رویتر وثیقه چهل هزار پوند را پس گرفت؛ ادعای غرامت شانزده سال بعد به امتیاز بانک شاهنشاهی انجامید.

## ۳. طرح فالکن‌هاگن
روسیه ژنرال بازنشسته آدولف فالکن‌هاگن را برای خط جلفا تا تبریز، هفتاد ساله، با معادن شعاع پنجاه مایل و تضمین سود شش و نیم درصد بر سرمایه نامعلوم و وثیقه گمرک تبریز پیش نهاد. نزدیک‌ترین ایستگاه روس تفلیس بود، پانصد کیلومتر آن‌سوتر؛ خط صد کیلومتری به شبکه جهان وصل نمی‌شد. مشیرالدوله که وزیر خارجه شده بود مستشارالدوله و حسنعلی‌خان گروسی را به چانه‌زنی فرستاد تا کار بی‌آبرو بمیرد: سود را سه درصد، وثیقه را حذف، تضمین را مشروط به وصل تفلیس. روس کنار کشید.

## پیامد
رویتر دروازه سیاست موازنه را در امتیازفروشی ایران گشود. رساله پلتیکای دولتی همان در را تئوریزه کرد.

## منابع
- [adamiyat / امتیازنامه رویتر] آدمیت قرارداد رویتر را قماری ژئوپلیتیک برای کشاندن بریتانیا در برابر توسعه‌طلبی سرزمینی روسیه می‌داند.

## کسان
- sepahsalar: طراحی و پیشبرد قرارداد رویتر و پذیرش عزل در بندر انزلی.
- malkom: تحقیق و وساطت در انعقاد قرارداد و دریافت حق‌العمل.
صفحه: https://mashrooteh.org/ruydad/reuter-concession