{"id":"resaleh-politik-dowlat","title":"نگارش رساله پلتیکای دولتی توسط ملکم خان","date":{"solarYear":1253,"gregorianYear":1874},"tier":"secondary","category":"cultural","summary":"تدوین رساله تحلیلی «پلتیکای دولتی» در کالبدشکافی رقابت‌های استعماری بریتانیا (تسلسل تصرفات و ایجاد دول دوست) و روسیه تزاری (طرح تمدنی تسخیر آسیا)، و هجو دیپلماسی سنتی قاجار با این اصل که «حق در دهانه توپ است».","citations":[{"sourceId":"khadem","locus":"ماجرای مشروطه؛ گفتار چهارم","text":"ملکم در پلتیکای دولتی نشان داد که سیاست خارجی سنتی دربار قاجار بر توهم اخلاق و حق استوار است نه بر موازنه قدرت عریان."}],"personIds":["malkom"],"personDeeds":{"malkom":"تحریر رساله پلتیکای دولتی و نقد رئال‌پولیتیک دیپلماسی قاجار."},"periodId":"naseri","monarchId":"naser-al-din","aliases":["پلتیکای دولتی","دیپلماسی دولتی ملکم"],"context":"پس از سقوط سپهسالار ملکم رساله‌ای بی‌تاریخ چاپ در باب پلتیک نوشت؛ در زبان ناصری پلتیک یعنی دیپلماسی. تنظیمات در نظر و عمل بدون برهم‌زدن سلطنت مطلق به قانون نرسید. مشروطه پاسخ همان شکست بود.","whatHappened":[{"title":"۱. دولت دوست انگلیس در هند","body":"«در هند بعضی ممالک بودند که تسخیر آنها برای دولت انگلیس موجب مرارت و ضرر و بقای آنها در حالت طبیعی خود مُنافی صلاح انگلیس بود. به جهت اصلاح این دو نکته‌ی ضدّین، انگلیس‌ها یک نوع دولتی اختراع کردند که دولت مواجب‌خور و به اصطلاح پلتیکِ دولت انگلیس، دولت دوست می‌گویند... تعدیات و معایب دولت جمیعاً راجع به روسای ظاهری بود و فواید ملک کلاً عاید انگلیس می‌شد.»\n\nهرات و افغانستان سد هند بودند نه مطلوب ذاتی. شکست ایران در هرات از تهدید بنادر جنوب آمد."},{"title":"۲. تسلسل تسخیر از کلکته تا سیستان","body":"«مقصود دولت انگلیس در این مدت بلاشک منحصر به تصرف سواحل هند بوده است... تصرف مدرس تصرف کلکته را لازم آورد... وضع این سرحدات استقلال هرات را لازم ساخت و حال استقلال هرات غصب سیستان را لازم دارد.»"},{"title":"۳. اعلام‌نامه روسیه و هجو وزیران ایران","body":"«اعلام‌نامه پلتیک دولت روس است: خدا آسیا را به من داده است. تسخیر اسلامبول و هند سرنوشت ملی من است... یکصدوپنجاه سال است قدم به قدم رو به این مقصود خود پیش می‌رود... هرگاه دولت روس عشر آن اجتهاد و تدابیری که در سمت فرنگ به کار برده صرف آسیا کرده بود، حال تمام آسیا در تصرف روس بود.»\n\nدرباره اولیای ایران:\n\n«تا به حال پلتیک ایران به جز عقاید باطل و احتمالات غیرصائب مبنای دیگر نداشته است... روس می‌خواهد مازندران را مسخّر بکند، ما هم اذن نخواهیم داد که کشتی روس داخل مرداب انزلی بشود... اگر ده وزیر هم محض خاطر سفارت انگلیس عزل بکنند... باز لشکر روس به طور دلخواه خود از خاک ایران خواهد گذشت و باز پلتیک انگلیس درصدد این خواهد بود که دولت ایران را مثل دول هند مسخّر دوستی خود بسازد.»"}],"aftermath":"رساله ادبیات موازنه را در اندیشه دیپلماتیک ایران نشاند. تنظیمات از بالا نتوانست قانون بیاورد؛ راه باقی‌مانده برهم‌زدن خودکامگی از پایین بود."}