# مهاجرت قم و بست سفارت انگلیس

تاریخ: تیر ۱۲۸۵ | شاهنشاهی تیر ۲۴۶۵ | ژوئیه ۱۹۰۶

## خلاصه
کشته‌شدن سید عبدالحمید، داستان مسجد آدینه، کوچ علما به قم، و بست بازرگانان و طلاب در سفارت انگلیس. خواست از عدالتخانه به مجلس رسید. عین‌الدوله افتاد و فرمان صادر شد.

## زمینه
عین‌الدوله به وعدهٔ عدالتخانه وفا نکرد. کشته‌شدن سید عبدالحمید و درگیری مسجد آدینه شهر را جوشاند.

## مسجد آدینه
کسروی کشته‌شدن سید عبدالحمید را نقطهٔ جوش می‌نویسد. علما راه قم گرفتند. این مهاجرت کبری است.

## بست سفارت
بازرگانان و طلاب به باغ سفارت انگلیس رفتند. مکان، سفارت است؛ کسروی کار را کار مردم می‌داند نه هدیهٔ لندن. براون ازدحام را برای فرنگ نوشته.

## سقوط عین‌الدوله
خواست از عدالتخانه به مجلس رسید. شاه صدراعظم را برداشت و فرمان را آماده کرد.

## پیامد
فرمان در مرداد آمد. بست سفارت بعدها، پس از ۱۹۰۷، دیگر آن پناهگاه نبود.

## منابع
- [kasravi / مسجد آدینه؛ کوچیدن علما به قم] کسروی کشته‌شدن سید عبدالحمید را نقطهٔ جوش می‌نویسد. بست سفارت را کار مردم می‌داند، نه هدیهٔ انگلیس؛ هرچند مکان، سفارت است.
- [nazem / مهاجرت کبری] ناظم‌الاسلام فهرست درخواست‌ها و آمدوشد سفارت را آورده. روایت تهرانی است.
- [browne / بست در سفارت] براون ازدحام باغ سفارت را از نزدیک شنیده و برای فرنگ نوشته است. همدلی با بست‌نشینان پیداست.

## کسان
- tabatabai: با علما به قم رفت و فشار را از بست عبدالعظیم به مهاجرت کشاند.
- behbahani: مهاجرت کبری را پیش برد تا خواست از عدالتخانه به مجلس رسید.
- ain-al-dowleh: ایستادگی‌اش خریدار نماند و از صدارت افتاد.
- mozaffar-person: عین‌الدوله را برداشت و راه صدور فرمان را باز کرد.
صفحه: https://mashrooteh.org/ruydad/qom-migration