# انتشار روزنامه قانون در لندن توسط ملکم خان

تاریخ: بهمن ۱۲۶۸ | شاهنشاهی بهمن ۲۴۴۸ | فوریه ۱۸۹۰
رده: رویداد فرعی و زمینه‌ای
موضوع: cultural

## خلاصه
آغاز انتشار روزنامه انقلابی «قانون» در لندن به قلم میرزا ملکم خان پس از عزل از سفارت؛ ترویج اصول جامع آدمیت، نقد عریان استبداد ناصری، ضرورت تدوین قانون اساسی و توجیه امتناع از پرداخت مالیات به حکومت فاقد قانون.

## زمینه
پس از امتیاز لاتاری ملکم در لندن ماند. قانون گاه ماهانه و گاه هفتگی درآمد. گزارش خبر روز نداشت؛ هر شماره مانیفست جامع آدمیت بود و پاسخ نامه طالبان عضویت.

## ۱. مانیفست به جای وقایع‌نگاری
اختر خبر کوتاه عثمانی و اروپا می‌داد. قانون جلسات ادعایی شعبه‌های آدمیت در شهرهای ایران را خلاصه می‌کرد: فلان سردار مهلت خواسته تا مالیات ندهد. استبداد ناصری را رسوا می‌ساخت و نپرداختن مالیات به حکومت بی‌قانون را روا می‌شمرد. نسخه‌ها از قفقاز و عثمانی قاچاق می‌شد و در محافل ژلاتین رونویسی می‌گشت.

## ۲. نثر اصول آدمیت در روزنامه
«برخیز، ای انسان عاقل. قدرت تو نه این است که در ظلمت جهل خود را مشاهده می‌نمایی. برخیز، داخل آدمیت شو. در عالم انوار علم ببین در ازل چه وجود عالی بوده‌ای و حال در قعر چه نوع پستی ذیل افتاده‌ای. انسان در اول، پادشاه روی زمین بود، به جهت آنکه آدمیت را از دست نداده بود. انسان حال اسیر ذلت شده، به جهت آن که آدمیت را فراموش کرده است. ای انسان بیچاره، بیچارگی تو از غفلت تو است. اگر طالب قدرت هستی، آدم بشو.»

## ۳. روایت کسروی از ملکم
کسروی ملکم را از جلفای اصفهان و از ارمنیان آنجا می‌داند که در کارهای دولتی پا گذاشت، جایگاه بالایی یافت و به اروپا رفت. می‌گوید چنانکه گفته می‌شود اسلام پذیرفته. او را مرد بافهم و بیدار می‌خواند که از سیاست دولتهای اروپایی دربارهٔ آسیا آگاهی داشت و دلش به حال ایران می‌سوخت. در زمان صدراعظمی حاجی میرزا حسین‌خان همراز و همدم او بود. کسروی می‌نویسد نوشته‌های ملکم آگاهی او را می‌رساند و این بی‌گمان است که با خودکامگی ناصرالدین‌شاه و خودخواهی و نادرستی امین‌السلطان دشمنی می‌نموده و به امتیازهایی که به بیگانگان داده می‌شده خرده می‌گرفته.

چون از دستهٔ «فریر ماسون» بوده کسروی از حکم می‌پرهیزد:

«چیزیکه هست ملکم از دستهٔ «فریر ماسون» بوده و نوشتهایش آن رنک را داشته، و ما چون از اندیشه و خواست آندسته آگاه نیستیم دربارهٔ ملکم نیز داوری نخواهیم توانست.»

کسروی می‌نویسد ملکم روزنامه‌ای به فارسی در لندن به چاپ می‌رسانیده و نسخه‌های آن در دست است. تا دو سال از آغاز جنبش مشروطه زنده بود و در اروپا می‌زیست.

## پیامد
قانون حلقه حرام‌شده تهران را از لندن زنده کرد و کادر سوگند آدمیت را برای مجلس اول پرورد. کسروی همان روزنامه را می‌شناسد و تا دو سال از آغاز جنبش زنده‌اش می‌داند؛ چون نویسنده را از «فریر ماسون» می‌شمارد دربارهٔ او حکم نمی‌کند.

## منابع
- [kasravi / گفتار یکم؛ ملکم و سید جمال] کسروی ملکم را همراز سپهسالار می‌داند و می‌گوید با خودکامگی ناصرالدین‌شاه و نادرستی امین‌السلطان دشمنی می‌نمود. چون او را از دستهٔ فراماسون می‌شمارد، از داوری نهایی دربارهٔ نیتش پرهیز می‌کند.

## کسان
- malkom: نگارش و چاپ ۴۱ شماره روزنامه قانون و ارسال قاچاق به ایران.
- mirza-aqa-khan-kermani: همکاری در نگارش مقالات و ارسال عریضه ایرانیان عثمانی به میرزای شیرازی.
صفحه: https://mashrooteh.org/ruydad/qanun-newspaper-london