{"id":"parliament-internal-schism-sani-saad","title":"بحران داخلی بهارستان و انشقاق میان صنیع‌الدوله و سعدالدوله","date":{"solarYear":1286,"solarMonth":2,"solarDay":20,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":5,"gregorianDay":10},"tier":"secondary","category":"political","summary":"تنش‌های شخصی و سیاسی میان جواد سعدالدوله و مرتضی‌قلی صنیع‌الدوله به صحن علنی کشیده شد. رفتارهای تند سعدالدوله به ترک جلسات انجامید و صنیع‌الدوله استعفا کرد؛ اما نمایندگان به اتفاق آرا به صنیع‌الدوله رأی اعتماد مجدد دادند تا انسجام مجلس حفظ شود.","citations":[{"sourceId":"khadem","locus":"ماجرای مشروطه؛ گفتار بیست‌وپنجم","text":"انشقاق صنیع‌الدوله و سعدالدوله ضربه‌ای سنگین بر انسجام جناح ترقی‌خواه پارلمان در حساس‌ترین مقطع بود."},{"sourceId":"kasravi","locus":"گفتار ششم؛ اندیشه‌های اتابک","text":"کسروی کناره‌جویی سعدالدوله را نتیجهٔ رفتن به خانهٔ اتابک می‌داند. نامه‌های ملکم و طالبوف را انگیزه نمی‌شمارد و ناشایستی خود سعد را علت می‌خواند."},{"sourceId":"kasravi","locus":"گفتار هشتم؛ بیرون آمدن بست‌نشینان","text":"کسروی می‌نویسد پس از کشته شدن اتابک صنیع‌الدوله از ریاست پا کشید. او را ایران‌خواه می‌داند اما ناتوان از همراهی با معنی مشروطه. احتشام‌السلطنه جای او را گرفت."}],"personIds":["sani-al-dowleh","saad-al-dowleh","amin-al-zarb"],"personDeeds":{"sani-al-dowleh":"ایستادگی در برابر جنجال‌های شخصی، ارائه استعفای انضباطی و بازگشت به مسند ریاست با رأی قاطع وکلای ملت.","saad-al-dowleh":"قهر از جلسات مجلس و کناره‌گیری از هدایت کمیسیون‌های قانون‌گذاری.","amin-al-zarb":"تلاش برای آشتی دادن دو قطب نیرومند پارلمان و حفظ ثبات بهارستان."},"periodId":"mashruteh","monarchId":"mohammad-ali-shah","aliases":["استعفای صنیع‌الدوله","قهر سعدالدوله از مجلس","بحران ریاست بهارستان"],"context":"در بهار ۱۲۸۶ جواد سعدالدوله و مرتضی‌قلی‌خان صنیع‌الدوله هر دو از ارکان بهارستان بودند و هر دو از آن کنار کشیدند. کسروی کنارهٔ سعد را پس از رفتن به خانهٔ اتابک می‌گذارد و کنارهٔ نهایی صنیع را پس از کشته شدن اتابک.","whatHappened":[{"title":"۱. سعدالدوله پس از خانهٔ اتابک","body":"سه‌شنبه شانزدهم اردیبهشت چند هزار دادخواه در حیاط بهارستان جمع شدند. سعدالدوله به گردن گرفت که به خانهٔ اتابک رود و برداشتن قوام‌الملک و حاجی آقا محسن و متولی‌باشی و پولکونیک را بطلبد. کسروی نتیجهٔ آن رفتن را کناره‌جویی سعد از نمایندگی می‌داند. اتابک او را به دربار کشید. مردی که در زمان خودکامگی هوادار قانون بود و به یزد رانده شده و لقب ابوالمله گرفته بود، از مجلس کناره جست. کسروی نامه‌های ملکم و طالبوف را انگیزه نمی‌شمارد؛ ناشایستی خود سعد را علت می‌خواند. مشارالملک و برخی دیگر نیز کنار رفتند.\n\nدر ۲۰ اردیبهشت رفتار تند سعدالدوله در صحن به قهر او از جلسات انجامید و صنیع‌الدوله استعفا داد. نمایندگان برای نگاه داشتن هیئت رئیسه دوباره به صنیع رأی دادند."},{"title":"۲. صنیع‌الدوله: کناره‌جویی اردیبهشت و کناره پس از قتل اتابک","body":"چهارشنبه بیست‌وچهارم اردیبهشت گروهی از زنان برای طلبیدن قانون به مجلس رفتند. مجلس پاسخ داد شما محرک دارید. فردا صنیع‌الدوله همین را بهانه کرد و از ریاست کناره‌جویی خواست. کسروی او را همیشه هوادار دولت می‌نویسد و از جوش شهرها آزرده.\n\nپس از کشته شدن اتابک در شهریور، صنیع از ریاست پا کشید. خاندانش با اتابک بستگی دیرین داشت و برادرش حاجی مخبرالسلطنه در کابینهٔ او وزیر بود. مجلسیان پیشتر چند بار کناره‌جویی‌اش را نپذیرفته بودند. کسروی او را ایران‌خواه و دلسوز می‌داند، اما ناتوان از همراهی با جنبشی که معنی مشروطه را در ایستادگی انبوه مردم می‌دید:\n\n«اینمرد ایران‌خواه و دلسوز میبود ولی چنانکه رفتارش نشانداد، با جنبش توده انبوه که معنی درست مشروطه همینست همراهی نمی توانست، و از اینرو بمشروطه دلخوشی نشان نمیداد و در کشاکش‌ها بسوی دربار گرایش می‌نمود.»\n\nاحتشام‌السلطنه از کمیسیون مرزی به تهران آمد. نمایندگان او را به ریاست برگزیدند و از خانه‌اش به مجلس آوردند. سعدالدوله در کابینهٔ مشیرالسلطنه وزیر خارجه شد؛ کسروی می‌گوید از مجلس بیزاری نموده خود را کنار کشیده بود."}],"aftermath":"شکاف بهارستان از قهر دو مرد فراتر رفت. کسروی کنارهٔ سعد را پیروزی اتابک می‌خواند و کنارهٔ صنیع را پس از قتل صدر نتیجهٔ بستگی خاندانی و ناآشنایی با معنی مشروطه.","chronology":[{"date":{"solarYear":1286,"solarMonth":2,"solarDay":16,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":5,"gregorianDay":6},"title":"کناره‌جویی سعدالدوله از نمایندگی","text":"پس از رفتن به خانهٔ اتابک از مجلس کناره جست. کسروی انگیزه را ناشایستی خود او می‌داند."},{"date":{"solarYear":1286,"solarMonth":2,"solarDay":20,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":5,"gregorianDay":10},"title":"استعفا و ابقای صنیع‌الدوله","text":"نمایندگان دوباره به ریاست صنیع‌الدوله رأی دادند."},{"date":{"solarYear":1286,"solarMonth":2,"solarDay":25,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":5,"gregorianDay":15},"title":"درخواست کناره‌جویی از ریاست","text":"یک روز پس از آمدن زنان به مجلس، صنیع‌الدوله از ریاست کناره‌جویی خواست."},{"date":{"solarYear":1286,"solarMonth":6,"solarDay":9,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":8,"gregorianDay":31},"title":"کناره پس از قتل اتابک","text":"صنیع‌الدوله از ریاست پا کشید. احتشام‌السلطنه جای او را گرفت."}]}