# ترور ناصرالدین شاه قاجار در حرم شاه عبدالعظیم

تاریخ: ۱۷ اردیبهشت ۱۲۷۵ | شاهنشاهی ۱۷ اردیبهشت ۲۴۵۵ | ۱ مه ۱۸۹۶
رده: رویداد اصلی و بنیادین
موضوع: political

## خلاصه
قتل ناصرالدین شاه با شلیک تپانچه میرزا رضا کرمانی (مرید سید جمال‌الدین اسدآبادی) در آستانه پنجاهمین سال سلطنت در حرم حضرت عبدالعظیم، پایان نیم‌قرن پادشاهی ناصری و اعدام میرزا رضا در میدان مشق.

## زمینه
سوءقصد بابی ۱۲۳۱ شاه را تا پایان عمر از بابی ترساند؛ قتل او در ۱۷ اردیبهشت ۱۲۷۵ به دست مرید جمال بود. گفتار تفصیلی خادم در این بازه خط نیست. چهار بخش زیر استخوان‌بندی برگ موجود را باز می‌کند.

## ۱. حبس کامران‌میرزا و سفر استانبول
میرزا رضا کرمانی پس از ضرب و شتم در واقعه بست، چهار سال در زندان کامران‌میرزا شکنجه دید. پس از رهایی به استانبول رفت تا مراد، سید جمال، را ببیند. عزم او سیاسی و شخصی هر دو بود: انتقام تن و قطع درخت ظلم.

## ۲. شلیک در حرم شهرری
در آستانه جشن پنجاه‌سالگی سلطنت ناصری، با تپانچه‌ای که از بارفروش خریده بود در حرم شاه‌عبدالعظیم به شاه شلیک کرد. شاه در دم مرد. مکان همان بستی بود که جمال را از آن کشیده بودند.

## ۳. استنطاق
در بازجویی گفت درخت ظلم را از ریشه زده تا ملت بیاساید. زبان او ادامه خصومت ازلی و خطابه جمال بود نه برنامه پارلمان.

## ۴. اعدام و تخت مظفر
میرزا رضا را در میدان مشق کشتند. مظفرالدین‌شاه نشست. گشایش نسبی آغاز سلطنت او راه انجمن‌هایی چون آدمیت و اخوت را باز کرد و زوال استبداد ناصری شتاب گرفت.

## ۵. کسروی: نوبت ۱۲۷۵ و جربزه
کسروی پنجاه سال پادشاهی ناصرالدین‌شاه را می‌نویسد و نوبت شاهی را در ۱۲۷۵ به پسرش مظفرالدین می‌رساند. این شاه را بی‌جربزهٔ پدر می‌داند و می‌گوید امیدی به نیکی حال ایران با دست او نمی‌رفت. خود همدردی و نیکخواهی می‌نمود و از ناتوانی کشور سخن می‌راند. مردم که پس از [[e:tobacco|امتیاز توتون و تنباکو]] به سود و زیان کشور دلبستگی پیدا کرده بودند از این نویدها خوشدل می‌شدند. امین‌السلطان همچنان رشتهٔ کار را در دست داشت؛ پس از یک سال شاه او را برداشت و امین‌الدوله را از تبریز خواست.

## پیامد
ترور ناصری پایان یک استبداد طولانی و آغاز سلطنت ضعیف مظفر بود. کسروی نوبت ۱۲۷۵ را گذار از پدر به پسری می‌نویسد که جربزه نداشت و مردم پس از تنباکو به سخنش دل بستند. مشروطه دوازده سال بعد از همین سستی رویید.

## منابع
- [nazem / محاکمات میرزا رضا کرمانی] ناظم‌الاسلام پاسخ‌های جسورانه میرزا رضا در استنطاق را سندی بر انگیزه دادخواهی و ریشه‌کنی استبداد می‌شناسد.
- [kasravi / گفتار یکم؛ امین الدوله و کارهای او] کسروی پس از پنجاه سال پادشاهی ناصری نوبت ۱۲۷۵ را به مظفر می‌رساند. او را بی‌جربزهٔ پدر می‌داند و می‌گوید مردم پس از تنباکو از نویدهایش خوشدل شدند. امین‌السلطان یک سال دیگر صدر ماند.

## کسان
- mirza-reza-kermani: شلیک به ناصرالدین شاه در حرم شهرری و شهادت بر انگیزه ظلم‌ستیزی در دادگاه.
- asadabadi: تغذیه فکری و تهییج میرزا رضا به اجرای ترور انقلابی در استانبول.
- amin-al-zarb: میزبانی پیشین از میرزا رضا و سید جمال در تهران.
- sheikh-hadi-najmabadi: تربیت عقلانی و مأمن فکری آزادی‌خواهان تهران.
صفحه: https://mashrooteh.org/ruydad/naser-shah-assassinated