{"id":"majlis-opened","title":"گشایش دارالشورای ملی و آغاز به کار مجلس شورای ملی دوره نخست","date":{"solarYear":1285,"solarMonth":7,"solarDay":14,"gregorianYear":1906,"gregorianMonth":10,"gregorianDay":7},"tier":"primary","category":"political","summary":"نخستین دوره مجلس شورای ملی با حضور منتخبان تهران در کاخ گلستان افتتاح و جلسات به کاخ بهارستان منتقل شد. مرتضی‌قلی‌خان صنیع‌الدوله به ریاست، وثوق‌الدوله به نایب‌رئیسی اول و امین‌الضرب به نایب‌رئیسی دوم برگزیده شدند و آیین‌نامه داخلی پارلمان پی‌ریزی گردید.","citations":[{"sourceId":"kasravi","locus":"گفتار سوم؛ باز شدن دارالشوری","text":"کسروی گشایش مجلس را در ۱۴ مهر با سلام گلستان و شلیک توپ می‌نویسد. جنبش را خام می‌داند و می‌گوید درباریان با جامهٔ دیگر به صحن آمدند."},{"sourceId":"kasravi","locus":"گفتار پنجم؛ جستجویی از حال مردم","text":"کسروی تهران را پدیدآورندهٔ جنبش می‌خواند که آن را نپرورد. شبنامه و انجمن نمایشی و روزنامهٔ بی‌سرمایه را می‌شمارد. صور اسرافیل را جدا می‌کند، چون به فهم مردم نزدیک شد."},{"sourceId":"browne","locus":"The First National Assembly","text":"براون نطق‌های مجلس را با ستایش ترجمه می‌کند و شوق آزادیخواهی نمایندگان را می‌ستاید."}],"personIds":["sani-al-dowleh","tabatabai","behbahani","talebov","ehtesham-al-saltaneh","arbab-jamshid","amin-al-zarb","taqizadeh"],"personDeeds":{"sani-al-dowleh":"احراز کرسی نخستین ریاست دارالشورای ملی و تدوین ساختار آیین‌نامه داخلی.","tabatabai":"به عنوان پیشوای روحانی در گشایش مجلس حاضر بود و از استقلال آن دفاع کرد.","behbahani":"حامی پرنفوذ مجلس و رابط میان وکلای اصناف و علما در جلسات بهارستان.","talebov":"به عنوان وکیل تبریز برگزیده شد.","ehtesham-al-saltaneh":"به ریاست مجلس اول پس از صنیع‌الدوله رسید.","arbab-jamshid":"به عنوان تنها نماینده زرتشتیان و اقلیت‌های دینی در مجلس اول حضور یافت.","amin-al-zarb":"احراز نیابت ریاست دوم مجلس و سازماندهی اداری و مالی بهارستان.","taqizadeh":"ایراد نطق پرشور ۳۰ آذر در اخطار به رئیس مجلس درباره ضرورت انضباط پارلمانی و حضور وزرا."},"periodId":"mashruteh","monarchId":"mozaffar-al-din","aliases":["مجلس اول","افتتاح دارالشورای ملی","بهارستان"],"context":"در پی صدور فرمان مشروطیت و توشیح نظام‌نامه انتخابات صنفی، هیجان سراسر پایتخت را فراگرفت. اگرچه انتخابات در ایالات به کندی پیش می‌رفت، رهبران نهضت دریافتند که تعلل در تشکیل مجلس، خطر بازگشت استبداد را در پی دارد. از این رو مقرر شد پیش از رسیدن وکلای ایالات، مجلس با حضور شصت تن از منتخبان تهران کار خود را آغاز کند. گزینش روز ۱۸ شعبان ۱۳۲۴ قمری (۱۴ مهر ۱۲۸۵) به جای نیمه شعبان بدین جهت بود که هویت مستقل پارلمان زیر سایه اعیاد سنتی مذهبی قرار نگیرد.","whatHappened":[{"title":"۱. تشریفات گشایش در کاخ گلستان و استقرار در بهارستان","body":"مراسم افتتاحیه با حضور مظفرالدین‌شاه فرتوت و بیمار، شاهزادگان قاجار، هیئت وزرا و نمایندگان طبقات در تالار برلیان کاخ گلستان برگزار شد. شاه با صدایی ضعیف خطابه کوتاهی قرائت کرد و نمایندگان به کاخ بهارستان (عمارت اهدایی میرزا حسین‌خان سپهسالار) نقل مکان کردند.\n\nدر بهارستان، جلسات نخستین بر روی فرش و به شکل سنتی نیم‌دایره‌ای تشکیل می‌شد. در صدر اتاق، رئیس مجلس بر سکویی اندکی مرتفع‌تر می‌نشست و در دو سوی او دو مجتهد نامدار، سید محمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی، به رسم احترامات سنتی جای می‌گرفتند. مرتضی‌قلی‌خان صنیع‌الدوله به ریاست، حسن وثوق‌الدوله به نایب‌رئیسی اول و حاج محمدحسین امین‌الضرب به نایب‌رئیسی دوم برگزیده شدند."},{"title":"۲. سلام گلستان به روایت کسروی: صد و ده توپ و خام بودن جنبش","body":"کسروی گشایش را یکشنبه ۱۴ مهر، هجدهم شعبان، در کاخ گلستان می‌نویسد. شاه درد پا داشت و با صندلی چرخدار آمد. نظام‌الملک نطق را به نام شاه خواند. موسیقی نواخته شد و از میدان توپخانه یکصد و ده توپ شلیک شد. نمایندگان به مدرسهٔ نظام بازگشتند. آن شب تهران و شهرهای دیگر چراغانی کردند. فردا دوشنبه صنیع‌الدوله رئیس شد، وثوق‌الدوله نایب‌رئیس یکم و امین‌الضرب نایب‌رئیس دوم. چند نشست در همان مدرسه ماند تا بهارستان جایگاه نشست شد. مجلس چندی سرد بود و از نان و گوشت تهران سخن می‌رفت.\n\nکسروی فهرست وکلای تهران را به طبقه می‌آورد و می‌پرسد وثوق‌الدوله و مخبرالملک در روزهای سخت دو سید کجا بودند که اکنون نمایندگی پذیرفتند. نام مشهدی باقر بقال و حاجی علی‌اکبر پلوپز را در کنار لقب‌داران می‌گذارد. داوری او این است که جنبش خام بود. سخن ناصرالملک را که مشروطه برای ایران زود است رد می‌کند: اگر کشور زیر خودکامگی می‌ماند، مشروطه همیشه زود می‌بود. عیب را نبود پیشوای کاردان می‌داند. دو سید جنبش را پیش آورده بودند و ادارهٔ مجلس از ایشان برنمی‌آمد. همان درباریان با جامهٔ دیگر پیش آمدند و راه به میان مجلس یافتند.\n\nروزنامهٔ ملانصرالدین، به روایت کسروی، دربارهٔ مجلس ایران نوشت:\n\n«بیشتر نمایندگان مجلس ایران از ملایان هستند. زیرا در قانون ایشان برای نماینده دانش را شرط ندانسته اند»"},{"title":"۳. تکوین ساختار پارلمانی، انضباط جلسات و آموزش شبانه وکلا","body":"مجلس در هفته‌های آغازین با رفتارهای ناآشنا به سنت‌های پارلمانی غرب دست‌به‌گریبان بود. تریبون نطق وجود نداشت و ورود دیرهنگام طباطبایی و بهبهانی تمام وکلا را به قیام و تعارفات طولانی وامی‌داشت. علاوه بر این، هجوم تماشاچیان بی‌شمار که گاه به دخالت کلامی در صحن می‌انجامید، صنیع‌الدوله را واداشت که با صدور دو فقره بلیط رسمی به ازای هر نماینده، ورود تماشاچیان را مهار کند.\n\nوکلای اصناف نظیر سید محمدتقی هراتی (صنف ریخته‌گر و مسگر) و ملاحسن (صنف کفاش) برای جبران کمبود دانش حقوقی خویش، شب‌ها در منزل میرزا محمدخان صدیق حضرت، مدرس مدرسه علوم سیاسی، حاضر می‌شدند و مبانی حقوق عمومی و سیاست مدرن را فرا می‌گرفتند."},{"title":"۴. نطق تاریخی تقی‌زاده در ۳۰ آذر ۱۲۸۵","body":"در جلسه ۶ ذی‌القعده ۱۳۲۴ (۳۰ آذر ۱۲۸۵)، سید حسن تقی‌زاده، وکیل ۲۸ ساله تبریز، با خطابه پرشوری سکوت صحن را شکست و گفت:\n\n«مجلس ما خیلی ناقص است و بدتر آنکه در راه ترقی و تکمیل هم نیست... اگر دول و ملل عالم را مقیاس قرار دهیم... چون این دولت را معکوس کنیم دولت و ملت ما خواهد شد، همان‌طور که از قلب مناره چاه پدید آید. برخلاف کلمه منحوسه \"حالا زود است\" که در لسان ما معمول است، وقت ما پرقیمت و گرانبهاست؛ به حدی که با کمال جرأت می‌توانم بگویم که وقت مجلس مبعوثان، گرانبهاترین اوقات دنیاست و هر دقیقه‌اش معادل دو سال وقت پارلمان‌های فرانسه و انگلیس است. برای آنکه ما اول مجلس خودمان را مجلس بکنیم از چهار فقره ناچاریم: اولاً اجراء نظام‌نامه داخله مجلس؛ ثانیاً اخطار وکلاء ولایات و فرستادن مأمور برای تسریع حرکت آنان؛ ثالثاً حضور وزراء و مقابله هیئت قانون با هیئت اجرا؛ و رابعاً مطالبه قانون اساسی از دولت بدون کمترین تأخیر.»"},{"title":"۵. روزنامه‌ها و انجمن‌سازی در نه ماه نخست، به روایت کسروی","body":"کسروی دارالشوری را مرکز زندگی پایتخت می‌خواند و می‌گوید تهران جنبش را پدید آورد و نپرورد. نخست شبنامه رواج بی‌اندازه داشت؛ سپس هوس به روزنامه‌نویسی برگشت. روزنامهٔ مجلس با کاغذ و حروف خوب درآمد؛ امتیاز به نام آقا میرزا محسن بود و راهبرد با میرزا محمدصادق طباطبایی. نام وکلا را برداشتند تا تبریز و جاهای دیگر نامه نوشتند و ناگزیر بازگشتند. در بهار و تابستان ۱۲۸۶ انبوه نام‌ها آمد: وطن، ندای وطن، تمدن، بلدیه، روح‌القدس و ده‌ها عنوان دیگر. بیشتر بی‌سرمایه بودند و فلسفه و مثنوی را به جای مرز مردم و دولت ریختند. جز ندای وطن و تمدن و صبح صادق دیری نپاییدند. در پایان آن نه ماه حبل‌المتین تهران، نخستین روزانهٔ ایران، و صور اسرافیل رسید. صور به فهم مردم نزدیک شد؛ چرند و پرند از کمیابی نان و خاک در آرد نوشت. رویه از آغاز میهن‌پرستی بود نه شریعت‌طلبی، تا آنجا که طباطبایی یک‌بار آزردگی نمود.\n\nتبریز روزنامهٔ انجمن را داشت که وقایع آذربایجان را به زبان ساده روی سنگ چاپ می‌کرد. آذربایجان به شیوهٔ ملانصرالدین با کاریکاتور یک سال دوام آورد؛ چاپخانه‌اش را حاجی میرزا آقا بلوری از محمدعلی‌میرزا خریده بود. شیراز و همدان و مشهد و رشت را کسروی در این بازه بی‌روزنامه می‌داند."},{"title":"۶. دو پارهٔ مشروطهٔ کوچک","body":"کسروی از فرمان تا بمباران را مشروطهٔ کوچک می‌نامد و نه ماه نخست را از چهارده ماه بازمانده جدا می‌کند. در نه ماه نخست جنبش همگانی بود؛ ملایان همدست بودند چون مشروطه را رواج شریعت می‌پنداشتند. پس از صدارت اتابک روستا و شهر کوچک خاموش شد و مجلس ارج باخت. آزمون مسلحانهٔ تهران در [[e:ashub-meydan-tupkhaneh|آشوب میدان توپخانه]] است."},{"title":"۷. بدرقهٔ وکلای آذربایجان در ۱۷ دی","body":"کسروی می‌نویسد مجلس تا رسیدن وکلای ولایات بیشتر تهرانی بود. انجمن تبریز دوازده تن شناخت؛ تقی‌زاده پیش از جنبش عزم مصر کرده بود و یکسره به تهران رفت. طالبوف در ولادیقفقاز ماند. سه‌شنبه ۱۷ دی هفت تن آماده بودند. مردم بازار را باز نکردند. از در انجمن تا پل آجی کوچه را گرفتند. میرزا حسین اعتبارنامه‌ها را خواند. مردم گفتند:\n\n«بروید در پناه خدا، با جان و داراک به پشتیبانی شما خواهیم کوشید»\n\nدر جلو مسجد راه پل آجی شیخ سلیم قرآن به دست پیمان گرفت. سپس از مردم پرسید در نگهداری اینان تا چه اندازه آماده‌اند. همگی پاسخ دادند:\n\n«با داراک و جان تا آخرین قطره خون خود در یاری و نگه‌داری آنان آماده‌ایم و قران را باین گفتهٔ خود گواه میگیریم»\n\nراه جلفا و قفقاز و گیلان بود. در باکو تقیوف مهمانی کرد. همان شب در تهران مظفرالدین‌شاه مرد؛ داستان مرگ در [[e:mozaffar-al-din-death|درگذشت مظفرالدین‌شاه]] است."}],"aftermath":"افتتاح مجلس اول ساختار سیاسی ایران را از تمرکز استبدادی به پاسخگویی پارلمانی وارد کرد و آیین‌نامه داخلی ۸۸ ماده‌ای را مستقر ساخت. کسروی سلام گلستان را می‌نویسد و می‌گوید جنبش خام بود و درباریان با جامهٔ دیگر به صحن آمدند.","chronology":[{"date":{"solarYear":1285,"solarMonth":7,"solarDay":14,"gregorianYear":1906,"gregorianMonth":10,"gregorianDay":7},"title":"گشایش رسمی دارالشورای ملی","text":"قرائت نطق شاه در کاخ گلستان و استقرار وکلای تهران در بهارستان."},{"date":{"solarYear":1285,"solarMonth":7,"solarDay":25,"gregorianYear":1906,"gregorianMonth":10,"gregorianDay":17},"title":"انتخاب هیئت رئیسه","text":"انتخاب صنیع‌الدوله به ریاست، وثوق‌الدوله و امین‌الضرب به نیابت ریاست مجلس."},{"date":{"solarYear":1285,"solarMonth":9,"solarDay":30,"gregorianYear":1906,"gregorianMonth":12,"gregorianDay":21},"title":"نطق تاریخی تقی‌زاده","text":"اخطار چهارگانه تقی‌زاده در باب انضباط مجلس و مطالبه فوری قانون اساسی."},{"date":{"solarYear":1285,"solarMonth":10,"solarDay":17,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":1,"gregorianDay":7},"title":"بدرقهٔ وکلای آذربایجان","text":"پیمان قرآن در مسجد امیرخیز؛ هفت تن روانهٔ تهران."}]}