# انتشار رساله «حقوق و وظایف ملت» و بومی‌سازی آموزه آزادی، برابری، برادری

تاریخ: ۱ خرداد ۱۲۸۶ | شاهنشاهی ۱ خرداد ۲۴۶۶ | ۲۲ مه ۱۹۰۷
رده: رویداد فرعی و زمینه‌ای
موضوع: cultural

## خلاصه
انتشار کتاب بنیادین «حقوق و وظایف ملت» در تهران با شعار آزادی، برابری، برادری؛ تبیین شالوده نظری دموکراسی، حقوق طبیعی، قرارداد اجتماعی و حاکمیت ملی به زبان ساده برای توده مردم؛ و بازتعریف مفهوم «ملت» بر پایه کار مفید اجتماعی.

## زمینه
در گرماگرم مباحثات پیرامون متمم قانون اساسی در بهار ۱۲۸۶، رساله‌ای بدون ذکر نام مؤلف تحت عنوان «حقوق و وظایف ملت» در تهران منتشر شد. این کتاب یکی از درخشان‌ترین متون روشنفکری مشروطه بود که مفاهیم دموکراسی و قرارداد اجتماعی را به زبان ساده به میان مردم کوچه و بازار آورد.

## ۱. بازتعریف واژه ملت بر مبنای کار مفید اجتماعی
نویسنده رساله اثر خود را با شعار انقلاب فرانسه «آزادی، برابری، برادری» آغاز کرد و مفهوم سنتی «ملت» را دگرگون ساخت:

«شما که ملت هستید، آیا می‌دانید اولاً ملت چیست؟ مردمانیکه در وسط روز لاینقطع جلوی آفتاب و باد و باران مشغول زراعت هستند، کسانیکه در معادن کار می‌نمایند، آهنگران و نساجان و سربازانی که برای حفظ وطن جان بر کف دارند، و کسانی که با قلم خود ملت را تربیت می‌کنند، اینها ملت هستند. فقط معدودی از متمولین مفتخور را استثنا کنیم، باقی مردم جزء ملتند.»

## ۲. سرچشمه اقتدار سیاسی و ابطال نظریه شبانی شاهان
رساله حقوق و وظایف ملت نظریه الهی بودن سلطنت را به تندی باطل اعلام کرد:

«می‌گویند تو رمه گوسفندی و آنها شبان تو بوده‌اند، پشم و پوست و گوشت تو نصیب آنهاست، و اقتدار سلطنت مثل اقتدار پدر نسبت به اولاد صغیر است. ای ملت گوش به خرافات نده؛ هیچ کس وقت دنیا آمدن حق حکومت را با خود نیاورده است. سلطان و حاکم خودتان هستید؛ قدرتی که به دست حکام جاری می‌شود باید ناشی از ملت باشد. آنها فقط برای اطاعت از میل ملت انتخاب شده‌اند، نه برای فرماندهی. و هرگاه سرپیچی کنند، ملت مثل وکیل خائنی آنها را از شغل خود خلع می‌نماید.»

## پیامد
این کتاب به متنی بنیادین برای قرائت جمعی در قهوه‌خانه‌ها و انجمن‌های ملی بدل شد و سواد سیاسی توده مردم را ارتقا بخشید.

## منابع
- [khadem / ماجرای مشروطه؛ گفتار بیست‌وهفتم] رساله حقوق و وظایف ملت نمونه‌ای درخشان از ترجمه مفاهیم انقلاب فرانسه به زبان مردم کوچه و بازار بود.

## کسان
- taqizadeh: ترویج مفاهیم سوسیال‌دموکراسی معتدل و حقوق مدنی عمومی در مطبوعات و محافل روشنفکری.
- mostashar-al-dowleh: تداوم جریان اندیشه حاکمیت قانون و نقد استبداد در تدوین متمم قانون اساسی.
صفحه: https://mashrooteh.org/ruydad/hoqooq-va-vazaef-mellat-book