# تکوین فرقه اجتماعیون عامیون و ورود چپ رادیکال به مشروطه

تاریخ: ۱۵ مرداد ۱۲۸۵ | شاهنشاهی ۱۵ مرداد ۲۴۶۵ | ۶ اوت ۱۹۰۶
رده: رویداد اصلی و بنیادین
موضوع: political

## خلاصه
با سازماندهی کارگران مهاجر ایرانی در حوزه‌های نفتی باکو و ترغیب فعالان حزب همت، فرقه اجتماعیون عامیون (سوسیال‌دموکرات) اعلام موجودیت کرد و با ارسال شب‌نامه‌هایی چون «انتباه‌نامه»، خواهان رفرم ارضی، حقوق کارگران و پیوند مبارزه پارلمانی با قهر انقلابی شد.

## زمینه
مهاجرت ده‌ها هزار کارگر فصلی و فرودست ایرانی به چاه‌های نفت باکو، رشد آگاهی طبقاتی در پی انقلاب ۱۹۰۵ روسیه و تشکیل کمیته مسلمانان حزب سوسیال‌دموکرات کارگری روسیه (همت).

## ۱. تأسیس فرقه در باکو و تئوری دو مرحله‌ای پلخانف
فرقه اجتماعیون عامیون با تلفیق مارکسیسم روسی و مبانی مذهبی عدالت شیعی اعلام موجودیت کرد. نریمان نریمانوف و فعالان قفقازی با بهره‌گیری از تز پلخانف، استدلال کردند که ایران پیش از رسیدن به سوسیالیسم باید مرحله انقلاب دموکراتیک و پارلمانی را با همراهی بورژوازی ملی پشت سر بگذارد.

## ۲. انتشار انتباه‌نامه در تهران و ادبیات انقلابی
در مرداد ۱۲۸۵ شب‌نامه‌ای تحت عنوان «انتباه‌نامه فرقه اجتماعیون عامیون» در تهران توزیع شد که امیربهادر جنگ را «ابن‌زیاد ثانی» و طباطبایی و بهبهانی را پیشوایان نجات امت خواند و کارگران و دهقانان را به قیام قهرآمیز فراخواند:

«ای فقرای ایران، جمع شوید! ای اهالی کاسبه ایران، ای زراعتکاران... خودتان را از ظلم این ظالمان خوش خط و خال استبدادمذهب خلاص نموده، رهایی یابید... مگر الحال میدان تهران کم از میدان کربلاست؟»

## ۳. پایه‌گذاری شاخه‌های مسلح فداییان
حیدرخان عمواوغلی در تهران و علی مسیو در تبریز (مرکز غیبی) شاخه‌های نظامی و ترور حزب را پایه‌گذاری کردند تا بازوی قهرآمیز انقلاب در برابر استبداد مسلح دربار باشد.

## پیامد
اجتماعیون عامیون به موتور محرکه رادیکالیسم مشروطه، مقاومت مسلحانه تبریز و پیروزی فتح تهران بدل شدند.

## منابع
- [khadem / ماجرای مشروطه؛ گفتار بیست‌ویکم] حزب اجتماعیون عامیون در باکو گفتمان سوسیال‌دموکراسی قفقاز را با مذهب شیعه تلفیق کرد و بازوی مسلحانه مشروطه را ساخت.

## کسان
- haydar-khan: سازماندهی شاخه رزمنده و فداییان حزب در تهران و هدایت عملیات‌های استراتژیک.
- ali-monsieur: پایه‌گذاری مرکز غیبی تبریز و برقراری ارتباط مستمر با اجتماعیون عامیون باکو.
- taqizadeh: همدلی فکری با جناح چپ دموکرات و دفاع از مطالبات طبقات زحمتکش در مطبوعات.
صفحه: https://mashrooteh.org/ruydad/emergence-ejtemaiyyun-amiyyun