{"id":"dokhtaran-e-quchan-inquiry","title":"استنطاق مجلس در فاجعه دختران قوچان و عزل آصف‌الدوله","date":{"solarYear":1285,"solarMonth":12,"solarDay":6,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":2,"gregorianDay":25},"tier":"secondary","category":"political","summary":"مجلس شورای ملی تحقیقات گسترده‌ای پیرامون فروش زنان و دختران قوچان به ترکمانان بر اثر ستم مالیاتی غلامرضا خان آصف‌الدوله به راه انداخت. وکلای ملت خواهان اختصاص بودجه برای استرداد اسرا و محاکمه جنایی مسببان شدند که به عزل حاکم خراسان انجامید.","citations":[{"sourceId":"khadem","locus":"ماجرای مشروطه؛ گفتار بیست‌وچهارم","text":"مجلس شورای ملی با احضار مسببان فاجعه قوچان، حاکمیت ملی را در دفاع از فرودست‌ترین اقشار جامعه به نمایش گذاشت."},{"sourceId":"kasravi","locus":"گفتار چهارم؛ کارهای ارجدار دارالشوری","text":"کسروی تلگراف عشق‌آباد و دو داستان میرزا محمود کتابفروش را در نشست ۶ اسفند می‌آورد و پافشاری مجلس بر بازپرس آصف‌الدوله را می‌نویسد."}],"personIds":["sani-al-dowleh","saad-al-dowleh","ain-al-dowleh"],"personDeeds":{"sani-al-dowleh":"جمع‌بندی مطالبات نمایندگان در الزام عدلیه به استرداد اسرا و مجازات حکام متعدی.","saad-al-dowleh":"تأکید بر ریشه‌کنی ستم ساختاری حکام ولایات بر دهقانان بی‌پناه.","ain-al-dowleh":"پاسخگویی پیرامون حمایت‌های پیشین دربار از والیان خراسان."},"periodId":"mashruteh","monarchId":"mohammad-ali-shah","aliases":["پرونده دختران قوچان","استنطاق آصف‌الدوله","محاکمه حکام خراسان"],"context":"در سال ۱۲۸۴ خورشیدی، غلامرضا خان آصف‌الدوله حاکم خراسان برای وصول مالیات معوقه گندم در سال ملخ‌زدگی، ۲۵۰ دختر خردسال ایل باخرز و قوچان را از خانواده‌ها ربود و به ترکمانان و بازارهای عشق‌آباد فروخت.","whatHappened":[{"title":"۱. استنطاق مسببان در بهارستان و خروش نمایندگان","body":"مجلس شورای ملی پرونده را بازگشود و وکلای ملت با احضار حاکم معزول، به تحقیق پرداختند. میرزا محمود تاجر در صحن علنی فریاد زد:\n\n«ما اسرای ملت و مملکت را از وزیر داخله می‌خواهیم؛ باید از همان پول‌هایی که حیف‌ومیل کرده‌اند بدهند و اسرا را بخرند و به وطن بازگردانند.»\n\nمجلس بودجه‌ای برای استرداد اسرا تصویب کرد و پرونده جنایی آصف‌الدوله را به عدلیه سپرد. کسروی می‌نویسد صور اسرافیل در همین داستان گفتاری به رویهٔ نمایشنامه نوشت و از زبان دخترها شعر ساده ساخت:\n\n«هفده و هجده و نوزده و بیست\nای خدا کسی فکر ما نیست»"},{"title":"۲. دو داستان میرزا محمود؛ تلگراف عشق‌آباد","body":"کسروی در گفتار چهارم می‌نویسد آصف‌الدوله را از والیگری خراسان برداشتند و او خوار به تهران آمد. مجلس به فروش دختران قوچان بس نکرد. ایرانیان عشق‌آباد تلگراف فرستادند:\n\n«ما بچشم خود دیدیم که اطفال قوچانی‌ها را در عشق‌آباد مثل گوسفند و سایر حیوانات بترکمانان میفروختند و کسی نبود دادرسی نماید»\n\nچون در مجلس خوانده شد بسیاری گریستند. نشست ۶ اسفند (۱۳ محرم) میرزا محمود کتابفروش دو رشته گفت. یکی ملخ‌خواری سال پیش: نامه به شاه، عین‌الدوله گوش نداد، مالیات، فروش دختران به ترکمان. دیگری سالار مفخم بجنوردی که پول جلوگیری از تاراج را از آصف‌الدوله نمی‌گرفت؛ ترکمان به قوچان ریخت و حدود شصت زن و دختر برد و در عشق‌آباد فروخت. مجلس پافشاری کرد آصف‌الدوله به بازپرس کشیده شود."}],"aftermath":"نمایش بی‌سابقه اقتدار مجلس در دفاع از حقوق ستمدیدگان ایلیاتی و محاکمه والیان مستبد قاجار. کسروی این را از کارهای ارجدار دارالشوری در ولایات می‌شمارد.","chronology":[{"date":{"solarYear":1285,"solarMonth":12,"solarDay":6,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":2,"gregorianDay":25},"title":"استنطاق پرونده دختران قوچان","text":"بررسی جنایت فروش دختران قوچان در مجلس و الزام دولت به بازخرید اسرا."}]}