{"id":"dismissal-of-naus-prioux","title":"عزل جوزف نوز و پایان تصدی بلژیکی‌ها بر گمرکات ایران","date":{"solarYear":1285,"solarMonth":11,"solarDay":20,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":2,"gregorianDay":9},"tier":"primary","category":"political","summary":"با پیگیری قاطع وکلای مجلس و در پی اولتیماتوم انجمن ایالتی تبریز، جوزف نوز وزیر کل گمرکات و پست به همراه دستیارش پریو برکنار شدند. خشم عمومی تجار از تعرفه‌های ناعادلانه به سود روسیه و تحقیر بازرگانان، دولت و دربار را ناگزیر به الغای وزارت گمرکات و اخراج وی ساخت.","citations":[{"sourceId":"khadem","locus":"ماجرای مشروطه؛ گفتار بیست‌وچهارم","text":"نوز با تبدیل گمرکات به وثیقه استقراض روسیه، نماد تسلط بیگانه بر اقتصاد ملی بود و اخراج او پیروزی بزرگ مجلس شد."},{"sourceId":"kasravi","locus":"گفتار چهارم؛ گردن گزاردن محمدعلی‌میرزا / نوز و پریم","text":"کسروی عزل نوز و پریم را از شش روز شورش بهمن تبریز می‌نویسد. به‌جای نوز بلژیکی دیگری به نام کینه نشست. گفته شد نوز پاره‌ای نوشته را سوزاند؛ لاورس بند نشد و از ایران رفت."}],"personIds":["joseph-naus","saad-al-dowleh","mohammad-ali-person"],"personDeeds":{"joseph-naus":"برکناری از مسند وزارت گمرکات و ترک اجباری کرسی‌های مدیریتی پس از سال‌ها حکمرانی مالی.","saad-al-dowleh":"افشاگری علیه تخلفات مالی نوز در صحن مجلس و مخالفت بنیادین با اعطای سمت وزارت به اتباع بیگانه.","mohammad-ali-person":"صدور حکم عزل نوز برای فرونشاندن شورش تبریز و جلوگیری از انسداد خطوط تجاری."},"periodId":"mashruteh","monarchId":"mohammad-ali-shah","aliases":["اخراج مسیو نوز","عزل نوز و پریو","برکناری مستشاران بلژیکی"],"context":"جوزف نوز بلژیکی، مدیر کل گمرکات و پست، با تبدیل عواید گمرک به وثیقه وام‌های روسیه و اعمال تعرفه‌های تبعیض‌آمیز ۱۹۰۳، صنایع داخلی و بازرگانان ایرانی را فلج ساخته بود. انتشار عکس بالماسکه او نیز خشم روحانیان را برانگیخته بود. کسروی می‌نویسد گمرک و پست و تلگراف و صندوق مالیه در چنگ او بود و بلژیکیان را کارگزار همسایهٔ شمالی می‌داند. نگهداری نوز را ناگزیری دربار از گرو گمرک نزد روس می‌خواند.","whatHappened":[{"title":"۱. اولتیماتوم انجمن تبریز و عزل نوز","body":"انجمن ایالتی تبریز با تعطیلی بازار و تهدید به بستن مرزهای تجاری، اخراج فوری نوز و دستیارش پریو را شرط بازگشایی بازار اعلام کرد. وکلای مجلس نیز در صحن بهارستان پرده از تخلفات مالی او برداشتند. محمدعلی‌شاه در ۲۰ بهمن ۱۲۸۵ تسلیم شد و فرمان عزل نوز را صادر کرد و تصدی گمرکات به وزارت مالیه واگذار گردید.\n\nکسروی عزل را محصول شش روز شورش بهمن تبریز می‌نویسد. درخواست ششم انجمن این بود:\n\n«عزل مسیو نوز و پریم و توقیف لاورس رییس گمرکخانه تبریز فوری لازم است.»\n\nماندنشان پس از آن همه بدخواهی را مایهٔ ننگ می‌شمارد. لاورس را دزد و در آهنگ گریختن می‌داند. سعدالدوله از زمان وزارت تجارت کینهٔ کهنه از بلژیکیان داشت."},{"title":"۲. مشروعه در برابر مشروطه؛ تلگراف شام دوشنبه","body":"یکشنبه پس از نیمروز مخبرالسلطنه گفت کلمهٔ مشروطه غلط است. شام پیام آورد:\n\n«شاه میفرماید با همه محذورات عزل مسیو نوز و پریم آنها را معزول کردیم. لفظ مشروطه را هم «مشروعه» میکنیم. ما دولت اسلام هستیم و سلطنت مشروعه باشد»\n\nمجلسیان جز مشروطه نپذیرفتند. پنج ساعت از شب دوشنبه تلگراف عزل نوز و پریم به تبریز رسید و مردم اندک آرام شدند. دستخط مشروطه شب سه‌شنبه آمد. کسروی یکی از چهار نتیجهٔ شورش را برداشتن نوز می‌داند و می‌گوید شاه دانست هماورد او تبریز است نه تهران."},{"title":"۳. کینه به جای نوز؛ شایعهٔ سوختن نوشته؛ فرار لاورس","body":"کسروی می‌نویسد نوز و پریم باور نمی‌کردند ایران نیرویی یافته که بدخواه را برنتابد. به‌جای نوز بلژیکی دیگری به نام «کینه» نشست، مدیر گمرک زیر دست او، با همان رفتار. نوز از دادن حساب خودداری کرد. گفته شد پاره‌ای نوشته‌های اداره را که به زیان خود دیده بود درآورد و آتش زد. این را کسروی به‌عنوان شایعه می‌آورد نه به‌عنوان دیدهٔ خود. لاورس که تبریز بند کردنش را خواسته بود و شاه پذیرفته بود بند نشد و از ایران رفت. انجمن دوباره تلگراف سخت به دارالشوری فرستاد. کارکنان گمرک و پست تبریز دست از کار کشیدند تا اداره‌ها از دست اروپاییان گرفته شود. مجتهد و ثقةالاسلام و حاجی میرزا محسن به شاه نوشتند. نتیجه در تبریز فقط دلجویی از کارکنان شوریده بود."}],"aftermath":"برکناری مستشاران بلژیکی نخستین پیروزی قاطع مجلس در قطع دست بیگانگان از شریان‌های مالی کشور بود. کسروی دربار قاجار را در گماشتن چند بیگانه بر درآمدها بیدرد می‌خواند. جانشین «کینه» و فرار لاورس نشان داد عزل نام کافی نبود.","chronology":[{"date":{"solarYear":1285,"solarMonth":11,"solarDay":20,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":2,"gregorianDay":9},"title":"عزل رسمی جوزف نوز","text":"صدور دستخط شاه مبنی بر اخراج نوز و پریو از اداره گمرکات ایران. کسروی پیام مشروعه و تلگراف شام دوشنبه را در همین بن‌بست می‌گذارد."}]}