{"id":"dismissal-of-ayn-al-dowleh","title":"عزل عین‌الدوله و انتصاب مشیرالدوله به صدارت عظما","date":{"solarYear":1285,"solarMonth":5,"solarDay":7,"gregorianYear":1906,"gregorianMonth":7,"gregorianDay":29},"tier":"primary","category":"court","summary":"در پی فلج شدن کامل امور کشور، تعطیلی بازار و تداوم بست‌نشینی هزاران بازاری در سفارت بریتانیا، مظفرالدین‌شاه استعفای عین‌الدوله را پذیرفت و میرزا نصرالله خان مشیرالدوله نایینی را به صدارت برگزید تا راه مصالحه با ملت هموار شود.","citations":[{"sourceId":"kasravi","locus":"گفتار دوم؛ برافتادن عین‌الدوله","text":"کسروی عزل عین‌الدوله را نتیجهٔ بست سفارت و کوچ قم می‌نویسد. نخستین عقب‌نشینی دربار در برابر خواست متحصنان است، نه پایان کار."}],"personIds":["ain-al-dowleh","moshir-al-dowleh","mozaffar-person"],"personDeeds":{"ain-al-dowleh":"تسلیم استعفانامه به شاه پس از شکست راهبرد سرکوب و انزوای مطلق سیاسی.","moshir-al-dowleh":"پذیرش مسند صدارت عظما و آغاز مذاکرات مستقیم با بست‌نشینان و علمای قم.","mozaffar-person":"پذیرش عزل صدراعظم مستبد و امضای فرمان صدارت مشیرالدوله."},"periodId":"mashruteh","monarchId":"mozaffar-al-din","aliases":["سقوط عین‌الدوله","عزل عین‌الدوله","صدارت مشیرالدوله نایینی"],"context":"فلج شدن کامل امور بازرگانی و اداری کشور، اعتصاب سراسری بازار تهران و ناتوانی قوای قزاق در سرکوب تحصن سفارت و هجرت قم. کسروی می‌نویسد شاه روز ششم مرداد (هفتم جمادی‌الثانیه) عین‌الدوله را برداشت و جای او را به مشیرالدوله سپرد.","whatHappened":[{"title":"۱. استعفای اجباری عین‌الدوله","body":"مظفرالدین‌شاه پس از مشورت با رجال دربار دریافت که با حضور عین‌الدوله امکان مصالحه وجود ندارد. شاه استعفای صدراعظم را پذیرفت و میرزا نصرالله خان مشیرالدوله نایینی، وزیر امور خارجه را به صدارت عظما برگزید. کسروی کناره‌جویی را رویه‌کاری می‌داند نه تسلیم کامل دربار. اندیشه آن بود که عضدالملک و حاج نظام‌الدوله به قم روند، علما را بازگردانند، و به دیگر درخواست‌ها گردن نگذارند. مردم دست برنداشتند."},{"title":"۲. تلگراف تبریز و کینهٔ ولیعهد با عین‌الدوله","body":"کسروی می‌گوید محمدعلی‌میرزا با کوشندگان همآوازی نمود نه از درد مشروطه: چون عین‌الدوله خواسته بود او را از ولیعهدی بردارد، کینه داشت و فرصت جسته برانداختن صدراعظم را می‌خواست. علما را به تلگرافخانه فرستاد. تلگراف تبریز به شاه، وعده‌های پوچ پس از عبدالعظیم و شلیک به طلاب را پیش کشید:\n\n«طلاب علم وذریهٔ رسول را هدف گلوله سرباز کردند مسجد و معبد اسلام و خانه خدا را مثل قلاع اشرار و متمردین محاصره نمودند ببام مساجد سرباز و قراول گذاشتند نان و آب بروی علماء اسلام بستند»\n\nشاه همان روز به علمای تبریز و به ولیعهد پاسخ داد که مشیرالدوله برای معاودت علما روانه شده. کسروی می‌نویسد چون خواست محمدعلی همین بود دیگر خاموش گردید."},{"title":"۳. آغاز مذاکرات دولت جدید با نمایندگان ملت","body":"مشیرالدوله بلافاصله باب گفتگو با متحصنان سفارت و علمای قم را گشود و تضمین‌های لازم را برای حفظ امنیت مهاجران و تدوین فرمان مجلس ارائه داد. بستیان به این دو کار بس ننمودند و از بهبهانی در قم پاسخ گرفتند که سخن فرستادگان دربار را نپذیرند."}],"aftermath":"برکناری عین‌الدوله بزرگ‌ترین مانع اجرایی مشروطیت را از میان برداشت و صدور فرمان را تسریع نمود. کسروی می‌گوید دربار در نگه داشتن خودکامگی هنوز پافشاری نشان می‌داد.","chronology":[{"date":{"solarYear":1285,"solarMonth":5,"solarDay":6,"gregorianYear":1906,"gregorianMonth":7,"gregorianDay":28},"title":"عزل عین‌الدوله و صدارت مشیرالدوله","text":"کسروی: ۶ مرداد / ۷ جمادی‌الثانیه. خادم روز بعد را نیز ثبت کرده است."}]}