{"id":"customs-tariff-1903","title":"ابلاغ نظام‌نامه و تعرفه جدید گمرکی ۱۹۰۳","date":{"solarYear":1281,"solarMonth":11,"solarDay":23,"gregorianYear":1903,"gregorianMonth":2,"gregorianDay":12},"tier":"secondary","category":"economic","summary":"توشیح تعرفه جدید گمرکی نوز، لغو عوارض راهداری محلی، افزایش تعرفه بر کالاهای تجار ایرانی و غیرروسی، و اعتصابات گسترده بازرگانان در لنگه، شیراز و تبریز.","citations":[{"sourceId":"kasravi","locus":"داستان نوز","text":"کسروی تعرفه ۱۹۰۳ را مایه زیان بازرگانان ایرانی و سرآغاز همبستگی بازار علیه نوز می‌داند."}],"personIds":["joseph-naus","amin-al-soltan","mozaffar-person"],"personDeeds":{"joseph-naus":"تدوین و اجرای تعرفه جدید گمرکی متمرکز.","amin-al-soltan":"امضای قرارداد گمرکی با روسیه تزاری.","mozaffar-person":"توشیح فرمان نظام‌نامه گمرکی ۱۵ ذی‌القعده ۱۳۲۰ ق."},"periodId":"mozaffari","monarchId":"mozaffar-al-din","aliases":["تعرفه گمرکی ۱۹۰۳","فرمان گمرکی ۱۳۲۰"],"context":"وام‌های روس خزانه را به درآمد گمرک گرو بست. ژوزف نوز بلژیکی گمرک را از اجارهٔ حکام به ادارهٔ دولتی بدل کرد و در ۲۳ بهمن ۱۲۸۱ فرمان تعرفه را به مهر مظفرالدین‌شاه رساند. تجار ایرانی تا آن روز با رشوه و تغییر نام کالا از عوارض می‌گریختند. اجرای دقیق همان ارقام کاغذی، بازار لنگه و شیراز و تبریز را به هم زد و نوز را نوکر روس خواندند. گفتار سیزدهم و چهاردهم همین گره را مبدأ خشم بازار می‌گذارد.","whatHappened":[{"title":"۱. تمرکز گمرک و وزارت نوز","body":"امین‌الدوله سه مستشار بلژیکی آورد: نوز، پریم و تونیس. نوز در ۲۵ اسفند ۱۲۷۶ به تهران رسید. برنامهٔ او معافیت صادرات، بازنگری ترکمانچای، حمایت از تولید داخل و عوارض سنگین بر تجمل بود. امین‌السلطان چون وثیقهٔ وام روس گمرک بود با او همراه شد. پریم در تبریز درآمد یک‌ساله را از یک میلیون و صد هزار تومان به یک میلیون و پانصد هزار رساند، بی‌آنکه هنوز تعرفه عوض شده باشد. در ۱۲۸۰ پست و ضرابخانه هم به بلژیکی‌ها رفت. تابستان ۱۲۸۱، در سفر دوم فرنگ شاه، نوز وزیر گمرکات شد: نخستین غیر ایرانی در کابینهٔ ایران نوین."},{"title":"۲. فرمان ۱۵ ذی‌القعده و لغو راهداری حکام","body":"متن فرمان در منتخب‌التواریخ مظفری مانده است. بند چهارم راهداری و قپان‌داری ولایات را برای همیشه برداشت و حق عوارض جادهٔ شوسه را به فرمان پایتخت سپرد:\n\n«فصل ۴: نظر به ادای حقوق گمرکی مقرره در فصل سابق‌الذکر حقوق راهداری و خانات و میدان و قپان‌داری و یا سایر عوارض دیگر که سابق بر این در جزو گمرکات اجاره داده می‌شد، بکلی موقوف و ابدالدهر احدی از حکام و غیره هرکه باشد حق ایجاد و وصول این قبیل مالیات و عوارض را نخواهد داشت و همینطور راهداریهایی که در داخله مملکت برای حفظ طرق و شوارع وصول و دریافت می‌شد بالمره منسوخ و هیچکس حق اخذ آن را به هیچ اسم و رسم ندارد.»\n\nتجار می‌بایست از این بند شاد شوند. شاد نشدند. شفافیت مسیر فرار را بست. لمبرت مولیتور در بندر لنگه فرمان را خواند و فردای آن اعتصاب دید. سیدی با عمامهٔ سبز گفت قانون را نمی‌شناسند. در شیراز تجار به تهران و بوشهر تلگراف زدند. علاءالدوله، حاکم فارس، سید محمد فال‌اسیری را ترساند و شورش را در نطفه کشت. در تبریز اعتراض به پریم با خشم از وام روس در هم آمیخت و به خشونت خیابان رسید."}],"aftermath":"تعرفه نوز را به هدف شمارهٔ یک بازار بدل کرد. عکس بالماسکه و فلک تجار قند همان نفرت را به منبر و مسجد شاه برد. سقوط امین‌السلطان در شهریور ۱۲۸۲ این گره را نبُرید؛ عین‌الدوله نوز را نگه داشت.","chronology":[{"date":{"solarYear":1276,"solarMonth":12,"solarDay":25,"gregorianYear":1898,"gregorianMonth":3,"gregorianDay":16},"title":"ورود نوز به تهران","text":"آغاز اصلاح بایگانی گمرک و گزارش سه‌ماهه به صدراعظم."},{"date":{"solarYear":1281,"solarMonth":11,"solarDay":23,"gregorianYear":1903,"gregorianMonth":2,"gregorianDay":12},"title":"ابلاغ فرمان تعرفه","text":"توشیح ۱۵ ذی‌القعده ۱۳۲۰ و لغو راهداری حکام ولایات."}]}