# توشیح قانون اساسی ۵۱ ماده‌ای مشروطه توسط مظفرالدین‌شاه

تاریخ: ۸ دی ۱۲۸۵ | شاهنشاهی ۸ دی ۲۴۶۵ | ۳۰ دسامبر ۱۹۰۶
رده: رویداد اصلی و بنیادین
موضوع: political

## خلاصه
پنجاه و یک اصل قانون اساسی در واپسین روزهای زندگی مظفرالدین‌شاه به امضای او و محمدعلی میرزا ولیعهد رسید. صدراعظم مشیرالدوله در ۱۰ دی دستخط شاه را به مجلس تسلیم کرد و ایران رسماً دارای قانون اساسی مدون گردید.

## زمینه
تا اوایل دی‌ماه ۱۲۸۵، پزشکان خارجی دربار از زنده ماندن مظفرالدین‌شاه قطع امید کرده بودند. نمایندگان مجلس می‌دانستند که با مرگ شاه و بر تخت نشستن ولیعهد بدون وجود قانون اساسی مصوب، استبداد قاجار طومار جنبش نوپا را در هم خواهد پیچید.

## ۱. توشیح در بستر احتضار و امضای ولیعهد
در ۸ دی‌ماه ۱۲۸۵ (۱۴ ذی‌القعده ۱۳۲۴)، مظفرالدین‌شاه در حالی که رمقی در تن نداشت، حاشیه نظام‌نامه اساسی را صحه گذارد و ذیل آن نوشت: «قانون اساسی صحیح است؛ مقرر است در موقع خود معمول دارند.» محمدعلی میرزای ولیعهد نیز به عنوان نایب‌السلطنه سند را امضا و مهر کرد.

## ۲. ابلاغ رسمی به مجلس در ۱۰ دی ۱۲۸۵
در روز ۱۰ دی‌ماه، میرزا نصرالله خان مشیرالدوله، صدراعظم، شخصاً در صحن بهارستان حضور یافت و نسخه ممهور به دستخط همایونی را تقدیم رئیس مجلس کرد. تالار غرق در هلهله و فریادهای زنده باد مشروطه شد.

## ۳. کسروی: امضا، جشن، ساده‌دلی؛ تبریز سپس نارسا یافت
کسروی می‌نویسد نسخه نزد دربار مانده بود و درباریان ناخوشی شاه را بهانه می‌کردند. ولیعهد دوشنبه ۲۵ آذر رسید. محتشم‌السلطنه و مشیرالملک بیشتر بر سر سنا گفتگو کردند. خواست دربار آن بود که سنا دارالشوری را زیر دست کند.

یکشنبه ۸ دی مظفرالدین‌شاه که واپسین روزهای زندگی را می‌گذراند سند را امضا کرد و ولیعهد پیروی کرد. در چاپ کسروی رقم قمری ۱۶ ذی‌القعده آمده؛ تاریخ خورشیدی همین رویداد ۸ دی است. مردم سه‌شنبه را برای آوردن سند به مجلس برگزیدند. مشیرالدوله و ناصرالملک و محتشم‌السلطنه و مشیرالملک آوردند. سید محمدتقی هراتی خطابه خواند. آن شب جشن مدرسهٔ مروی؛ فردا شب مدرسهٔ سپهسالار. بهبهانی به انجمن تبریز آگاهی داد.

کسروی ارج قانون را انکار نمی‌کند. ایراد او ساده‌دلی است که گمان بردند با رسیدن کاغذ همهٔ دردها تمام است. اگر کسی از ناایمنی یا بدخواهی درباریان می‌نالید شنونده می‌گفت:

«بگزار قانون اساسی برسد همه اینها درست خواهد شد، و این بدخواهان در جای خود خواهند نشست»

پس از تاج‌گذاری، تبریز قانون رسیده را نارسا یافت و خرده‌ها گرفت. هفت بند بهمن و دستخط مشروطه در [[e:tabriz-ultimatum-royal-firman|قیام بهمن تبریز]] است.

## پیامد
توشیح این سند تاریخی ایران را رسماً به نخستین کشور صاحب قانون اساسی مدون در خاورمیانه بدل ساخت، هرچند غیبت فصل حقوق ملت تدوین متمم قانون اساسی را ضروری نمود. کسروی شادی را می‌پذیرد و می‌گوید تبریز سپس نارسایی متن را دید.

## منابع
- [kasravi / گفتار سوم؛ داده شدن قانون اساسی] کسروی امضای هشتم دی را می‌نویسد. کسانی را می‌نکوهد که گمان بردند با رسیدن قانون همهٔ دردها تمام است. تبریز سپس متن را نارسا یافت.
- [adamiyat / تدوین نظام‌نامه و قانون اساسی] آدمیت متن را برآمده از ترجمهٔ قوانین بلژیک و فرانسه با تعدیل‌های شتابزده می‌داند.

## کسان
- mozaffar-person: در آخرین روزهای حیات قانون اساسی ۵۱ ماده‌ای را در بستر بیماری توشیح کرد.
- mohammad-ali-person: به عنوان ولیعهد و نایب‌السلطنه سند قانون اساسی را امضا و مهر کرد.
- sani-al-dowleh: متن تدوین‌شده در مجلس را دریافت و رسمیت قانون اساسی را اعلام نمود.
- hassan-pirnia: در تدوین و انشای اصول حقوقی قانون اساسی نقش محوری داشت.
- moshir-al-dowleh: ابلاغ رسمی دستخط شاهنشاهی و حمل متن قانون اساسی به صحن بهارستان در ۱۰ دی ۱۲۸۵.
صفحه: https://mashrooteh.org/ruydad/constitution-signed