{"id":"bank-shahanshahi","title":"تأسیس بانک شاهنشاهی ایران توسط بارون دو رویتر","date":{"solarYear":1267,"solarMonth":11,"solarDay":11,"gregorianYear":1889,"gregorianMonth":1,"gregorianDay":30},"tier":"secondary","category":"economic","summary":"اعطای امتیاز انحصاری ۶۰ ساله بانک دولتی، انحصار چاپ اسکناس و بهره‌برداری از معادن به جرج رویتر در ازای لغو قطعی ادعاهای قرارداد ۱۸۷۲ با وساطت سر هنری ولف.","citations":[{"sourceId":"khadem","locus":"ماجرای مشروطه؛ گفتار هفتم","text":"بانک شاهنشاهی با انحصار نشر اسکناس، ساختار صرافی سنتی و برات‌نویسی بازار را درهم شکست."}],"personIds":["amin-al-soltan"],"personDeeds":{"amin-al-soltan":"امضای قرارداد امتیاز بانک شاهنشاهی با جرج رویتر."},"periodId":"naseri","monarchId":"naser-al-din","aliases":["بانک شاهی","بانک شاهنشاهی ایران"],"context":"بند بیست امتیاز رویتر ۱۸۷۲ گفته بود اگر ایران بانکی بسازد اولویت با رویتر است. ولف آن بند را زنده کرد و پسر جولیوس، جرج رویتر، را پیش کشید. مجلس وکلای تجار هم بانک داخلی خواسته بود و نرسیده بود. دو سه شعبه بانک هندی پیشتر در ایران بود؛ بانک شاهنشاهی همه را خرید.","whatHappened":[{"title":"۱. امتیاز شصت‌ساله ۱۱ بهمن ۱۲۶۷","body":"امین‌السلطان قرارداد را امضا کرد و شاه تأیید کرد. دفتر مرکزی تهران بود و شعبه به صلاحدید بانک. سرمایه تا چهار میلیون پوند از فروش سهام در اروپا، و حداقل یک میلیون برای شروع. بانک، بانک رسمی دولت و یگانه ناشر اسکناس شد. دولت غیر از این مسیر حق چاپ کاغذ نداشت. سالانه شش درصد سود به خزانه می‌رسید. معادن هم در اختیار بانک آمد، با شانزده درصد سهم دولت، شبیه رویتر اول. بند پانزدهم الغای کامل رویتر قدیم را از جرج رویتر گرفت."},{"title":"۲. شوک برات و صراف","body":"سال اول شعبه تبریز، بوشهر، اصفهان، شیراز، همدان، قزوین، رشت و کرمانشاه، و بیرون از ایران بمبئی، کلکته، بغداد و بصره گشوده شد. وام بانک با سود نزدیک دوازده درصد بود؛ وام بازار اغلب بالای بیست. درباریان سپرده گذاشتند. صراف اما ضربه خورد. اسکناس ابتدا پول نقد شمرده نشد؛ معادل براتی بود که ضمانتش بانک است. صرافان بسته‌های اسکناس را در شعبه کوچک شهر دیگر می‌بردند و سکه می‌خواستند تا صندوق خالی شود. بانک ناچار روی اسکناس نوشت فقط در فلان شهر نقد می‌شود."},{"title":"۳. فهرست چهارگانه روسیه","body":"یک ماه بعد دالگوروکوف چهار تقاضا گذاشت: کشتیرانی تالاب انزلی، کشتیرانی رودهای شمال به خزر، تضمین جاده انزلی به تهران و آستارا به اردبیل، و پنج سال ندادن امتیاز راه‌آهن تا روسیه طرح خود را بیاورد. ایران بند جاده را به گردن روس انداخت و بقیه را پذیرفت. بدون بانک، امتیاز تنباکو سال بعد ممکن نبود."}],"aftermath":"بانک شاهنشاهی شریان اعتبار را از شبکه صراف گرفت. غرامت لغو رژی نیز از همین بانک آمد: پانصد هزار پوند با سود شش درصد و بازپرداخت چهل‌ساله. امتیاز لاتاری ملکم‌خان در همین سفر لندن بسته شد و ولف افشایش کرد تا سرمایه‌گذار انگلیسی از امتیاز ایران نترسد؛ ملکم از سفارت افتاد و قانون را از لندن درآورد.","chronology":[{"date":{"solarYear":1267,"solarMonth":11,"solarDay":11,"gregorianYear":1889,"gregorianMonth":1,"gregorianDay":30},"title":"امتیاز بانک","text":"انحصار نشر اسکناس شصت‌ساله به جرج رویتر رسید."}]}