# تصویب قانون مجازات ارتشاء و انتشار شب‌نامه‌های انقلابی

تاریخ: ۱۳ اسفند ۱۲۸۵ | شاهنشاهی ۱۳ اسفند ۲۴۶۵ | ۴ مارس ۱۹۰۷
رده: رویداد فرعی و زمینه‌ای
موضوع: political

## خلاصه
طرح ماده واحده مجازات رشوه‌خواری دیوانی به قلم تقی‌زاده در مجلس مطرح شد و مشاجره‌ای تند بر سر حدود تقنین پارلمانی در احکام شرعی درگرفت. هم‌زمان انتشار شب‌نامه‌های تند مجامع مخفی انقلابی، مداخله بی‌ضابطه درباریان و برخی مجتهدان در امور اجرایی را آماج حمله قرار داد.

## زمینه
در اسفند ۱۲۸۵ تقی‌زاده مادهٔ واحدهٔ مجازات راشی و مرتشی را به مجلس آورد. هم‌زمان تهران پر از شبنامه بود. کسروی این شبنامه‌نویسی را از ماه‌های نخست پس از فرمان می‌شمارد: صدها کس خشک و تر می‌پراکندند، سپس هوس به روزنامه برگشت.

## ۱. قانون ارتشاء در بهارستان
تقی‌زاده متن قانون مجازات راشی و مرتشی را به صحن آورد. سید عبدالله بهبهانی با رأی‌گیری در امور شرعی مخالفت کرد. وکلای آذربایجان و همراهانشان بر قانون مدون ایستادند. شب‌نامه‌ها درباریان و رشوه‌خواران را آماج کردند:

«شما که سمت وکالت و وزارت ندارید، حق مداخله در هیچ امری را ندارید؛ اگر مشروطه‌خواه راستین هستید، رشوه‌خواری و صدور احکام ناحق را موقوف دارید.»

## ۲. سیل شبنامه، سپس روزنامه
کسروی می‌گوید تازه فرمان داده شده بود که در تهران شبنامه‌نویسی رواج بی‌اندازه داشت. بسیاری به دو سید رشک می‌بردند. مشروطه از اروپا آمده بود و هر کس می‌بایست معنی آن را بیاموزد؛ آنان به جای آموختن، از پیش خود معنی می‌دادند:

«در آغاز جنبش که تازه فرمان مشروطه داده شده بود در اینجا شبنامه نویسی رواج بی اندازه میداشت که صدها کسان بآن می پرداختند و آنچه از خشک و تر میدانستند بروی کاغذ آورده پراکنده میساختند.»

سپس شبنامه کهنه شد و نوبت به انجمن‌سازی رسید. در بهار و تابستان ۱۲۸۶ هوس به روزنامه‌نویسی برگشت. کسروی می‌نویسد روزنامه برای بیدار کردن مردم بود، اما بسیاری دانسته‌های کهن خود را می‌نوشتند و جز گله از دربار آزادیخواهی نمی‌شناختند:

«شبنامه‌نویسی کهنه شده و از میان رفته، و اینبار هوسها بروزنامه ‌نویسی برگشته بود.»

## پیامد
قانون منع رشوه در مجلس ماند. کسروی شبنامه را شیوهٔ کوتاه ماه‌های نخست می‌داند که جای خود را به روزنامه داد؛ بیشتر آن روزنامه‌ها دیری نپاییدند.

## منابع
- [khadem / ماجرای مشروطه؛ گفتار بیست‌وپنجم] شب‌نامه‌های انقلابی هشدار دادند که دوران رشوه‌خواری و صدور احکام ناحق سپری شده و مجلس باید دست مفسدان را قطع کند.
- [kasravi / گفتار پنجم؛ جستجویی از حال مردم] کسروی می‌نویسد پس از فرمان، شبنامه‌نویسی در تهران رواج بی‌اندازه داشت و صدها کس خشک و تر می‌پراکندند. سپس شبنامه کهنه شد و هوس به روزنامه‌نویسی برگشت.

## کسان
- taqizadeh: انشا و ارائه متن قانون مجازات راشی و مرتشی و اصرار بر ضرورت رأی‌گیری پارلمانی.
- behbahani: مخالفت با رأی‌گیری در امور شرعی و تشر زدن به وکلای تندرو در صحن علنی.
- tabatabai: تلاش برای تعدیل مناقشات میان جناح تندرو و بدنه روحانیت سنتی.
- malek-al-motekallemin: همکاری با شبکه‌های مخفی انقلابی در نشر بیانیه‌های ضدفساد.
صفحه: https://mashrooteh.org/ruydad/anti-bribery-law-shabnameh