{"id":"anglo-russian-1907","title":"قرارداد ۱۹۰۷ سن‌پترزبورگ","date":{"solarYear":1286,"solarMonth":6,"solarDay":9,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":8,"gregorianDay":31},"tier":"secondary","category":"international","summary":"انگلستان و روسیه در غیاب ایران، کشور را به سه منطقه نفوذ شمالی (روس)، جنوبی (انگلیس) و بی‌طرف مرکزی تقسیم کردند. مجلس و مطبوعات اعتراض کردند اما قدرت مهار نداشتند.","citations":[{"sourceId":"kasravi","locus":"گفتار هشتم؛ قرارداد ۱۹۰۷","text":"کسروی پیمان ۱۹۰۷ را بخش کردن ایران میان روس و انگلیس می‌داند، بی‌آنکه نماینده‌ای از ایران در پترسبورگ باشد. زیان را چیرگی بیشتر روس، فشار بر مشروطه، و یاوری به محمدعلی‌شاه می‌شمارد."},{"sourceId":"browne","locus":"The Anglo-Russian Convention","text":"براون این معاهده را خیانت لیبرال‌های بریتانیا به نهضت مشروطهٔ ایران توصیف می‌کند."}],"personIds":["mohammad-ali-person","taqizadeh"],"personDeeds":{"mohammad-ali-person":"در برابر تقسیم کشور ناتوان ماند و برای سرکوب مجلس به روس‌ها تکیه کرد.","taqizadeh":"در مجلس نطق‌های تند علیه قرارداد ایراد نمود."},"periodId":"mashruteh","monarchId":"mohammad-ali-shah","aliases":["قرارداد ۱۹۰۷","معاهده سن‌پترزبورگ","تقسیم ایران ۱۹۰۷"],"context":"امپراتوری‌های بریتانیا و روسیه در سن‌پترزبورگ برای مقابله با قدرت روزافزون امپراتوری آلمان در اروپا، به دهه‌ها رقابت استعماری موسوم به «بازی بزرگ» پایان دادند و در غیاب ایران، سرنوشت کشور را رقم زدند.","whatHappened":[{"title":"۱. انعقاد قرارداد ۳۱ اوت ۱۹۰۷ (۹ شهریور ۱۲۸۶)","body":"دستینه در پترسبورگ همان روز قتل اتابک بود. آگاهی به وزارت خارجه ایران تازه ۸ مهر رسید. کسروی دیباچه را چنین آورده است:\n\n«نظر باینکه دولتین انگلیس و روس متفقاً متعهدند که انتگریته و استقلال ایران را مراعات نمایند و محض آنکه صمیماً مایل بحفظ نظم در تمام نقاط این مملکت و ترقی صلح‌آمیز آن می‌باشند و مایلند که برای تمام سایر مدل بالسویه حقوق تجارتی و صناعتی همیشه برقرار بوده باشد و چون هریک از دولتین مذکورتین ملاحظه ترتیب جغرافیائی و اکونومی (ثروتی) اهتمام مخصوص در حفظ امنیت و نظم بعضی ایالات متصله و مجاوره ایران بسرحد روس از یکطرف و بسر حد افغانستان و بلوچستان از طرفی دیگر دارند برای احتراز از هرگونه علل و اسباب حدوث اختلاف نسبت بمصالح خودشان در ایالات سابق‌الذکر ایران موجب مدلول فصول ذیل با یکدیگر اتفاق نمودند.»\n\nفصل اول: انگلیس آن سوی خط قصر شیرین، اصفهان، یزد و خلیج تا تقاطع سرحد روس و افغانستان امتیاز نجوید. فصل دوم: روس آن سوی خط قازیک، بیرجند، کرمان تا بندر عباس امتیاز نجوید. فصل سوم: مشورت پیشین؛ امتیازات موجود برقرار."},{"title":"۲. مجلس و نامهٔ سفارت","body":"دوشنبه ۱۰ مهر نامهٔ سفارت انگلیس و متن پیمان در مجلس خوانده شد. پاسخ مجلس این بود که پیمان تنها به آن دو دولت روان است و ایران می‌تواند امتیاز را وارونه دهد. کسروی بیشتر نمایندگان را از اندازهٔ زیان ناآگاه می‌داند. تکهٔ نامهٔ سفارت به وزارت خارجه:\n\nاین پیمان زیانی به آزادی و جداسری کشور ایران نخواهد داشت، و دولت روس «مادامی که بمصالح آنها خلل وارد نیامده از هر گونه مداخله» در کارهای ایران خودداری خواهد نمود.\n\nکسروی زیان را چیرگی بیشتر روس، فشار بر مشروطه، و یاوری به محمدعلی می‌داند و بمباران و التیماتوم را از نتیجه‌های دراز می‌شمارد."}],"aftermath":"دو دولت ایران را بی‌نماینده به نوار امتیاز بخش کردند. کسروی در گفتار یازدهم همان دست باز شمال را تا راپورت لیاخوف، تهدید قطع حمایت، بریگاد به جای سرباز ایرانی، و دستخط تزار «آفرین قزاقها» می‌برد.","chronology":[{"date":{"solarYear":1286,"solarMonth":6,"solarDay":9,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":8,"gregorianDay":31},"title":"انعقاد قرارداد سن‌پترزبورگ","text":"امضای معاهده تقسیم استعماری ایران میان روسیه و انگلستان."}]}