{"id":"anglo-russian-1907","title":"قرارداد ۱۹۰۷ سن‌پترزبورگ","date":{"solarYear":1286,"solarMonth":6,"solarDay":9,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":8,"gregorianDay":31},"tier":"secondary","category":"international","summary":"انگلستان و روسیه در غیاب ایران، کشور را به سه منطقه نفوذ شمالی (روس)، جنوبی (انگلیس) و بی‌طرف مرکزی تقسیم کردند. مجلس و مطبوعات اعتراض کردند اما قدرت مهار نداشتند.","citations":[{"sourceId":"kasravi","locus":"گفتار هشتم؛ قرارداد ۱۹۰۷","text":"کسروی پیمان ۱۹۰۷ را بخش کردن ایران میان روس و انگلیس می‌داند، بی‌آنکه نماینده‌ای از ایران در پترسبورگ باشد. زیان را چیرگی بیشتر روس، فشار بر مشروطه، و یاوری به محمدعلی‌شاه می‌شمارد."},{"sourceId":"browne","locus":"قرارداد انگلیس و روس","text":"براون این معاهده را خیانت لیبرال‌های بریتانیا به نهضت مشروطهٔ ایران توصیف می‌کند."}],"personIds":["mohammad-ali-person","taqizadeh"],"personDeeds":{"mohammad-ali-person":"در برابر تقسیم کشور ناتوان ماند و برای سرکوب مجلس به روس‌ها تکیه کرد.","taqizadeh":"در مجلس نطق‌های تند علیه قرارداد ایراد نمود."},"personTitles":{"taqizadeh":"نمایندهٔ تبریز","mohammad-ali-person":"پادشاه ایران"},"periodId":"mashruteh","monarchId":"mohammad-ali-shah","aliases":["قرارداد ۱۹۰۷","معاهده سن‌پترزبورگ","تقسیم ایران ۱۹۰۷"],"context":"امپراتوری‌های بریتانیا و روسیه در سن‌پترزبورگ برای مقابله با قدرت روزافزون امپراتوری آلمان در اروپا، به دهه‌ها رقابت استعماری موسوم به «بازی بزرگ» پایان دادند و در غیاب ایران، سرنوشت کشور را رقم زدند.","whatHappened":[{"title":"۱. انعقاد قرارداد ۳۱ اوت ۱۹۰۷ (۹ شهریور ۱۲۸۶)","body":"دستینه در پترسبورگ همان روز قتل اتابک بود. آگاهی به وزارت خارجه ایران تازه ۸ مهر رسید. کسروی دیباچه را چنین آورده است:\n\nفصل اول: انگلیس آن سوی خط قصر شیرین، اصفهان، یزد و خلیج تا تقاطع سرحد روس و افغانستان امتیاز نجوید. فصل دوم: روس آن سوی خط قازیک، بیرجند، کرمان تا بندر عباس امتیاز نجوید. فصل سوم: مشورت پیشین؛ امتیازات موجود برقرار.\n","quotes":[{"original":"نظر باینکه دولتین انگلیس و روس متفقاً متعهدند که انتگریته و استقلال ایران را مراعات نمایند و محض آنکه صمیماً مایل بحفظ نظم در تمام نقاط این مملکت و ترقی صلح‌آمیز آن می‌باشند و مایلند که برای تمام سایر مدل بالسویه حقوق تجارتی و صناعتی همیشه برقرار بوده باشد و چون هریک از دولتین مذکورتین ملاحظه ترتیب جغرافیائی و اکونومی (ثروتی) اهتمام مخصوص در حفظ امنیت و نظم بعضی ایالات متصله و مجاوره ایران بسرحد روس از یکطرف و بسر حد افغانستان و بلوچستان از طرفی دیگر دارند برای احتراز از هرگونه علل و اسباب حدوث اختلاف نسبت بمصالح خودشان در ایالات سابق‌الذکر ایران موجب مدلول فصول ذیل با یکدیگر اتفاق نمودند.","speaker":"امیر خادم","speakerTitle":"نویسنده","work":"ماجرای مشروطه","workType":"کتاب","page":"قسمت سی‌ودوم؛ واکنش به معاهده","date":"۱۴۰۳","context":"امیر خادم این عبارت را در کتاب «ماجرای مشروطه» آورده است."}]},{"title":"۲. مجلس و نامهٔ سفارت","body":"دوشنبه ۱۰ مهر نامهٔ سفارت انگلیس و متن پیمان در مجلس خوانده شد. پاسخ مجلس این بود که پیمان تنها به آن دو دولت روان است و ایران می‌تواند امتیاز را وارونه دهد. کسروی بیشتر نمایندگان را از اندازهٔ زیان ناآگاه می‌داند. تکهٔ نامهٔ سفارت به وزارت خارجه:\n\nاین پیمان زیانی به آزادی و جداسری کشور ایران نخواهد داشت، و دولت روس «مادامی که بمصالح آنها خلل وارد نیامده از هر گونه مداخله» در کارهای ایران خودداری خواهد نمود.\n\nکسروی زیان را چیرگی بیشتر روس، فشار بر مشروطه، و یاوری به محمدعلی می‌داند و بمباران و التیماتوم را از نتیجه‌های دراز می‌شمارد."},{"title":"نطق ۱۲ آبان ابوالحسن‌خان شیرازی","body":"خادم نطق ۱۲ آبان ۱۲۸۶ ابوالحسن‌خان شیرازی، نمایندهٔ مجلس، را می‌آورد. او نوشته‌اش را خواند چون می‌گفت از عصبانیت زبانش به مقصود نمی‌رسد. استقلال را دادهٔ خدا ندانست که با یک نامهٔ سفارتخانه تضمین شود. گفت این استقلال وقتی معنی پیدا می‌کند که ایرانیان نفاق را کنار بگذارند و متحد شوند و معاهده را بی‌اثر کنند.\n\nدر دنباله، استقلالی را که می‌گفت به محمدعلی شاه قاجار وعده داده‌اند به سرنوشت کره مانند کرد.\n","quotes":[{"original":"عزت ما ایران است. شرافت ما ایران است. شما را به خدای ایران قسم می‌دهم بیایید هر وکیلی از هر کجا که هست بهر وسیله و ترتیبی که می‌توانید و می‌دانید اهل مملکت خود را از مخاطره وطن خود بیاگاهانید و علاج این درد بی‌درمان را که امروز فقط به اتحاد ممکن است حاصل شود بنمایید.","speaker":"امیر خادم","speakerTitle":"نویسنده","work":"ماجرای مشروطه","workType":"کتاب","page":"قسمت سی‌ودوم؛ واکنش به معاهده","date":"۱۴۰۳","context":"امیر خادم این عبارت را در کتاب «ماجرای مشروطه» آورده است."}],"citations":[{"sourceId":"khadem","locus":"قسمت سی‌ودوم؛ واکنش به معاهده","text":"خادم نطق ۱۲ آبان ابوالحسن‌خان شیرازی را می‌خواند. نماینده از وکلا می‌خواهد مردم ولایت خود را از خطر معاهده آگاه کنند و اتحاد را تنها علاج می‌داند."}]},{"title":"متن قرارداد و ورود لیاخوف","body":"مقدمهٔ قرارداد ۱۹۰۷، که در ضمیمهٔ کتاب شوستر آمده، دو دولت را متعهد می‌کند به تمامیت و استقلال ایران حرمت بگذارند. عبارت انگلیسی مقدمه این است:\n\nهمین متن کشور را به منطقه‌های نفوذ تقسیم کرده است. کاظم‌زاده ورود کلنل لیاخوف را در ۱۵ سپتامبر ۱۹۰۷ ثبت می‌کند، دو هفته پس از امضای قرارداد.\n","quotes":[{"original":"integrity and independence of Persia","translation":"تمامیت و استقلال ایران","speaker":"ویلیام مورگان شوستر","speakerTitle":"نویسنده","work":"خفه کردن ایران","workType":"خاطرات","page":"ضمیمه؛ متن قرارداد ۱۹۰۷","date":"۱۲۹۱ (۱۹۱۲)","context":"ویلیام مورگان شوستر این عبارت را در خاطرات «خفه کردن ایران» آورده است."}],"citations":[{"sourceId":"shuster-strangling","locus":"ضمیمه؛ متن قرارداد ۱۹۰۷","text":"مقدمهٔ قرارداد، که شوستر در ضمیمه آورده، دو دولت را به حرمت تمامیت و استقلال ایران متعهد می‌کند."},{"sourceId":"kazemzadeh","locus":"ص ۴۹۶","text":"کاظم‌زاده ورود لیاخوف را ۱۵ سپتامبر ۱۹۰۷ می‌نویسد، دو هفته پس از امضای قرارداد."}]}],"aftermath":"دو دولت ایران را بی‌نماینده به نوار امتیاز بخش کردند. کسروی در گفتار یازدهم همان دست باز شمال را تا راپورت لیاخوف، تهدید قطع حمایت، بریگاد به جای سرباز ایرانی، و دستخط تزار «آفرین قزاقها» می‌برد.","chronology":[{"date":{"solarYear":1286,"solarMonth":6,"solarDay":9,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":8,"gregorianDay":31},"title":"انعقاد قرارداد سن‌پترزبورگ","text":"امضای معاهده تقسیم استعماری ایران میان روسیه و انگلستان."}]}