{"id":"amin-al-soltan-atabak-return","title":"بازگشت اتابک اعظم به ایران و تشکیل کابینه رئیس‌الوزرایی","date":{"solarYear":1286,"solarMonth":1,"solarDay":30,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":4,"gregorianDay":20},"endDate":{"solarYear":1286,"solarMonth":2,"solarDay":12,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":5,"gregorianDay":2},"tier":"primary","category":"political","summary":"میرزا علی‌اصغرخان اتابک اعظم پس از جان به در بردن از سوءقصد اجتماعیون عامیون در باکو، از طریق انزلی وارد کشور شد. با میانجی‌گری مجلس به تهران آمد و در ۱۲ اردیبهشت کابینه‌ای با حضور فرمانفرما و کامران میرزا تشکیل داد و عنوان رسمی «رئیس‌الوزرا» را تثبیت کرد.","citations":[{"sourceId":"khadem","locus":"ماجرای مشروطه؛ گفتار بیست‌وپنجم","text":"اتابک اعظم با کشاندن کامران میرزای مستبد به بهارستان، کوشید پلی میان دربار و آرمان‌های مجلس بسازد."},{"sourceId":"kasravi","locus":"گفتار چهارم؛ بازگشت اتابک بایران","text":"کسروی می‌نویسد اتابک با زره‌پوش روسی به انزلی آمد و مجاهدان راه بستند. مجلس پاسخ داد در ورود او ردع و منعی نیست. ملکم نوشت این امین‌السلطان آن امین‌السلطان نیست. در تبریز مشهدی اسماعیل میابی داستان میمون و جیب‌بر را گفت."}],"personIds":["amin-al-soltan","mohammad-ali-person","sani-al-dowleh","saad-al-dowleh","haydar-khan","farmanfarma-person"],"personDeeds":{"amin-al-soltan":"ورود به تهران، اخذ رأی اعتماد از بهارستان، استقرار نظم در پاسخگویی وزرا و ایجاد همگرایی موقت میان شاه و مجلس.","mohammad-ali-person":"انتصاب اتابک به ریاست وزرا با هدف مهار تندروی‌ها و بازگرداندن ثبات به کشور.","sani-al-dowleh":"استقبال از صدارت اتابک به عنوان تدبیری برای کاهش تنش‌های دربار و مجلس.","saad-al-dowleh":"حمایت سیاسی از اتابک بر مبنای دوستی دیرین و امید به نظم‌بخشی مالی به کشور.","haydar-khan":"سازمان‌دهی شبکه اطلاعاتی فداییان جهت رصد اقدامات اتابک پس از ترور نافرجام قفقاز.","farmanfarma-person":"پذیرش وزارت عدلیه در کابینه رئیس‌الوزرایی اتابک اعظم."},"periodId":"mashruteh","monarchId":"mohammad-ali-shah","aliases":["بازگشت اتابک اعظم","کابینه امین‌السلطان","ریاست وزرای اتابک"],"context":"استعفای مشیرالدوله و ناکارآمدی کابینه گذار وزیر افخم که محمدعلی‌شاه را واداشت کهنه‌کارترین سیاستمدار قاجار، میرزا علی‌اصغرخان امین‌السلطان اتابک اعظم را از تبعید چهارساله اروپایی فرابخواند. کسروی می‌نویسد شاه در نهان با اتابک در اروپا گفتگو داشت که کابینهٔ هشت‌وزیری چندگاهه باشد.","whatHappened":[{"title":"۱. نامهٔ ملکم، سفارش طالبوف، باکو و انزلی","body":"اتابک در باکو از سوءقصد فداییان جان به در برد. کسروی می‌گوید مجاهدان قفقاز میرزا عباس‌خان را به گمان اتابک کشتند. در انزلی مجاهدان مانع ورود او شدند اما با پادرمیانی مجلس وارد کشور شد و در ۳۰ فروردین ۱۲۸۶ به تهران رسید.\n\nکسروی ورود به انزلی را همان ۳۰ فروردین با کشتی زره‌پوش روسی می‌نویسد. جهاز شاهی پیشواز کرد؛ مجاهدان راه بستند؛ قزاق شمشیر کشید نتوانست؛ اتابک به جهاز بازگشت. سپهدار گیلان به دربار تلگراف کرد. انجمن رشت مستشارالدوله و تقی‌زاده و میرزا فضلعلی و وکیل‌التجار را پای تلگراف خواست؛ نرفتند. در دربار شاه و دو سید و شیخ فضل‌الله بودند و سوگند وزیران ناتمام ماند.\n\nاتابک ملکم را فریفت. نامه به سعدالدوله:\n\n«امین‌السلطان آن امین‌السلطان نیست. با تجاربی که حاصل کرده بوجود او خوشبختی ایران را باید تبریک گفت»\n\nاز طالبوف نیز سفارشنامه برای سعدالدوله گرفت. طباطبایی در نشست ۲۳ فروردین گفته بود:\n\n«بعد از اینکه میرزا علی اصغرخان وارد این مملکت شد باید گفت فعلی الایران السلام»\n\nمجلس پس از گفتگو پاسخ رشت را چنین نهاد:\n\n«از طرف مجلس محترم شورای ملی در ورود امین السلطان ردع و منعی نیست. البته اهالی آنجا خاصه انجمن در جلوگیری از اغتشاش مساعی جمیله مبذول دارند»\n\nکسروی بهانه‌های سست را می‌آورد: قصاص قبل از جنایت؛ ده نفر باقی نخواهد ماند. مجلسی که در وام و مسئولیت وزیران ایستاده بود اینجا سستی کرد."},{"title":"۲. تشکیل کابینه رئیس‌الوزرایی و حضور کامران میرزا در مجلس","body":"در ۱۲ اردیبهشت ۱۲۸۶، اتابک با معرفی وزیران جدید رسماً مسند «رئیس‌الوزرا» را به دست گرفت. او کامران میرزا نایب‌السلطنه (وزیر جنگ) و فرمانفرما (وزیر عدلیه) را به صحن مجلس آورد و متعهد شد دولت هفتگی در بهارستان حاضر شده و پاسخگوی نمایندگان باشد.\n\nکسروی می‌نویسد نشست ۹ اردیبهشت به پیشنهاد صنیع‌الدوله رأی به عزل وزیر افخم داد نه وزیر خارجه؛ مجلس سنگینی را از دست داد. پنجشنبه نشست ویژه؛ مخبرالسلطنه اتحادنامه و حاشیهٔ شاه را خواند:\n\n«باید در خاطر داشته باشید روزیکه من دستخط مشروطیت را آوردم چه شادیها کردید.»\n\nسپس گفت این مرد را خداوند فرستاده و شاه از امروز حاضر است با مجلس کار کند. کسروی چرب‌زبانی اتابک را فریب مخبرالسلطنه می‌داند. شنبه اتابک با هفت وزیر آمد.\n\nکسروی می‌نویسد آمدن اتابک و سستکاری مجلس دستاویز شعرهای ملانصرالدین قفقاز شد، از گفتهٔ صابر: ادعاهای انجمن را پوچ خواندند که توپ و وزارت مالیه کجاست اگر نمی‌گذارند اتابک به کشور آید. تبریز پس از کشته شدن اتابک پاسخ ترکی نوشت."},{"title":"۳. میمون و جیب‌بر مشهدی اسماعیل میابی","body":"تبریز رویه‌کاری را باور نکرد. کسروی خود در حیاط انجمن شنید مشهدی اسماعیل میابی گفت این وزیر کهنه‌کار است باید بیم داشت. داستان صراف و میمون و جیب‌بر را گفت: جیب‌بر چشم میمون را با تقلید بست و پول برد. انجام سخن او این بود:\n\n«کنون ما نیز میباید چشمهای خود را هر چه گشاده‌تر گردانیم»\n\nکسروی زمان اتابک را روزگار جدایی می‌نامد: رخنه در آزادیخواهان و قطع سازش با ملایان و توانگران."},{"title":"۴. تلگراف تبریز برای عزل اقبال‌السلطنه","body":"انجمن از راه وکلای آذربایجان نوشت از روز ورود اتابک اطراف آذربایجان دچار مصائب شده و عزل فوری اقبال‌السلطنه را خواست. کسروی تلگراف اتابک به اقبال‌السلطنه را می‌آورد که خدمات او همیشه منظور نظر بوده و از حرکات وحشیانهٔ خوی تعجب کرده است. این را همدستی صدر اعظم با خان ماکو می‌خواند."}],"aftermath":"ایجاد توازن شکننده چهارماهه میان شاه و مجلس تا زمان ترور خونین اتابک در ۸ شهریور ۱۲۸۶. کسروی این ماه‌ها را روزگار جدایی می‌خواند.","chronology":[{"date":{"solarYear":1286,"solarMonth":1,"solarDay":30,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":4,"gregorianDay":20},"title":"ورود اتابک به تهران","text":"پایان تبعید اروپایی و ورود امین‌السلطان به دارالخلافه."},{"date":{"solarYear":1286,"solarMonth":2,"solarDay":12,"gregorianYear":1907,"gregorianMonth":5,"gregorianDay":2},"title":"معرفی کابینه رئیس‌الوزرا در بهارستان","text":"آغاز رسمی صدارت مشروطه اتابک اعظم و سوگند وفاداری وزرا."}]}